Wat doet poes?

Op veel schilderijen en tekeningen van Roger Raveel komt een poes voor. Soms is de poes zelf onderwerp, zoals in de inkttekening Kat en haar eigen spiegelbeeld. In deze tekening zien we een gestreepte kat. De kat zit met de ogen open en heeft de staart om zich heen gekruld. Naast de kat duikt een bolle vorm op waarin je enigszins een gebogen kattenrug kunt herkennen. Mogelijk vraagt poes zich af (net als de toeschouwer): Is dit mijn spiegelbeeld? Of misschien weet ze het antwoord allang.

In de tekening Katten en boompje zijn duidelijk twee slapende poezen herkenbaar. Ze liggen in een vrijwel identieke gebogen vorm. De bovenste kat is het duidelijkst gestreept en heeft haar staart sierlijk gedrapeerd om de bolvorm te vervolmaken. In die bolvorm zien we twee zwarte vierkanten op of bij de kat. Boven de katten hangen in de rechterbovenhoek nog twee grote zwarte vierkanten met daarachter een boompje. Wat doet poes? Droomt zij zwarte vierkanten in de tuin?

Poes kent de tuin waarschijnlijk op haar duimpje. In de ingekleurde tekening Gestreepte kat met man in kleurrijke tuin loopt de fraai gestreepte kat gevaarlijk dicht achter een gebogen figuur langs die in de tuin aan het werk is. Het lijkt alsof verderop in de tuin nog iemand staat te werken. Poes moest natuurlijk even poolshoogte nemen bij de werkzaamheden in ‘haar’ tuin. Gelukkig is in het prachtige schilderij Meditatie de rust weergekeerd en kan zij in alle rust mediteren in de tuin.

Uiteraard is niets kattigs de poes vreemd en zit zij met scherp loerende ogen tussen de vogels op Nestkastje. Raveel beschilderde dit houten nestkastje rondom met vogels die neerstrijken of opvliegen of, zich van geen kwaad bewust, wat rondscharrelen. Bovenop het schuine dak schilderde hij in hetzelfde wit-groene palet als de vogels hoopjes vogelpoep. Maar om de hoek van het kastje, onder een grillige zwarte-wit-gele lijn zit de poes met felle ogen en strakke snorharen. Vogels, pas op!

In een aantal schilderijen is de poes een stille toeschouwer van het schilderij zelf. Het enorme doek De schilder (280 x 200 cm) is daar een mooi voorbeeld van. We zien de schilder (Raveel?) op de rug, gezeten op een stoel. Hij werkt aan een schilderij dat op een ezel voor hem staat. Achter de ezel is een enorm oranje vierkant zichtbaar, met een witte ‘geschilderde’ vlek. Boven het oranje vierkant vliegt een gestileerde vogel omhoog in een goudgeel vlak dat aan de rechterkant door een blauw-witte baan wordt begrensd. Prominent zit op de onderrand van het schilderij een zwarte poes die naar de schilder kijkt.

Ook in het door mij eerder beschreven schilderij Het lam treurt geduldig naar zijn ultiem geluk op de slachtbank neemt de poes een prominente plaats in. Zij zit weer op de onderrand van het schilderij, haar staart vormt een rechte streep op de rand. De poes zit in een lege grijze ruimte, terwijl om haar heen links en rechts druk gebarende groepen mensen te zien zijn en boven haar hoofd de centrale cirkel hangt met het lam. Poes kijkt ernaar en neemt het rustig in zich op.

Het mooiste gebaar maakt poes in de inkttekening In de hoek van de canapé. Op een geruite canapé zit het silhouet van een man. De man heeft een pet op, zoals de vader van Roger Raveel dat ook vaak had. Hij leunt met zijn linkerarm op een kussentje tegen de armleuning van de bank. Het silhouet is in een dikke lijn getekend, de binnenkant is wit. Tegen dit lege silhouet aan ligt poes, pootjes onder zich gevouwen, krul in de staart en oogjes bijna gesloten. Misschien spint ze wel. Met haar aanwezigheid brengt poes de lege figuur in de hoek van de canapé tot leven.

Mijn lezing Het vierkant en de alledaagsheid – over de wonderlijke wereld van Roger Raveel is op 8 februari in Amsterdam en op 5 maart in Den Haag. Zie Agenda.