Verkenning Roger Raveel

In mijn vorige blog beschreef ik de overrompelende indruk die het retabel het Lam Gods in Gent op mij had gemaakt. Ik was echter naar Gent gekomen met een ander doel; ik wilde de expositie van de schilder Roger Raveel bezoeken. De indringende en ontroerende schilderijen van Raveel spreken mij erg aan; ik heb eerder (in het voorjaar van 2021, de coronatijd) een aantal blogs aan hem gewijd.

Roger Raveel leefde van 1921 tot 2013 en is nooit weggegaan uit zijn geboortedorp Machelen-aan-de-Leie, een plaatsje ongeveer 30 kilometer ten zuid-westen van Gent. Het dorp, de landerijen en de rivier vormden een onuitputtelijke inspiratiebron voor Raveel. Na zijn dood werden zijn woonhuis en atelier omgebouwd tot een museum. Ik had al verschillende malen het voornemen om dit museum, in het hart van ‘Raveel-country’, te bezoeken, maar het was er nog nooit van gekomen. Nu is het museum tot juni 2026 gesloten wegens renovatie, maar een groot deel van het werk is tijdelijk ondergebracht in Deinze, een stad iets verderop aan de Leie. Daar, in het Mudel (Museum voor Deinze en de Leiestreek) heb ik een hele dag doorgebracht in de wereld van Roger Raveel.

Het was bijzonder om hier in de Leiestreek tussen de vaak enorme doeken van Raveel te lopen. Zijn warme en royale kleurgebruik is heerlijk, zijn spel met spiegels in de schilderijen is prikkelend en zijn voorkeur voor alledaagse onderwerpen (een poes, een tafel met schaar en wijnglas, een achtertuin) een verademing.

Maar wat mij het meest aanspreekt bij Raveel is de vermenging van figuratie en abstractie in zijn schilderijen. Midden in een simpele achtertuin (of ‘neerhof’, een mooi Vlaams woord) opent zich opeens een gloeiend wit vierkant. Of een figuur die rustig aan tafel zit heeft een gezicht bestaand uit gekleurde vierkante vlakken. Of in een alledaags interieur is alleen de contour van een figuur zichtbaar, in felrood en zwart afgetekend alsof deze vorm met een snijbrander is uitgesneden.

In de alledaagse werkelijkheid gebeurt opeens iets onverwachts waardoor die werkelijkheid als het ware open gaat; er ‘openbaart’ zich een andere wereld in een geometrisch kleurvlak of een figuur. Dat maakt Raveel voor mij zo fascinerend en in mijn optiek ook oer-Vlaams; in de dagelijkse omgeving waar mensen gewoon hun gangetje gaan, aan tafel of in de tuin, licht opeens een andere ‘werkelijkheid’ op. God en klein Pierke inéén.

Een van schilderijen in het Mudel dat mij enorm trof was Raveels interpretatie van het Lam Gods uit Gent. Het enorme schilderij (400 x 200 cm) heeft de poëtische titel Het lam treurt geduldig naar zijn ultiem geluk op de slachtbank. Het zit vol verwijzingen naar het grote retabel van de Gebroeders Van Eyck. Centraal staat in een witte cirkel op een rechthoekig ‘doek’ een lam dat ons aankijkt. Op de achtergrond is een (eigentijds) landschap te zien met een brug die waarschijnlijk ergens over de Leie ligt.

Buiten de cirkel zijn links en rechts groepen figuren met sterke ‘Raveeliaanse’ trekken. Geheel links staat het silhouet van een man dat ‘met een snijbrander’ is afgetekend, Daarvoor hurkt in een prachtige S-vorm een man met een ovaal hoofddeksel en een gezicht opgebouwd uit kleurvlakken. Ook rechts zien we onder een gleufhoed en verschillende petten dit soort abstracte gezichten. Het enige herkenbare gezicht is van een man met een hanenkam. Voor zijn mond hangt een grote, rode bolvorm, alsof hij een kauwgombel blaast.

Onderin beeld zit de poes, sereen en autonoom als in al Raveels schilderijen, en rechtsboven zien we een vogel (duif, Heilige Geest?) wegvliegen met een takje in zijn snavel. Dit prachtige schilderij, met zijn warme coloriet en zijn veelheid aan menselijke verschijningsvormen, omarmt de kijker zoals het Lam Gods in de Sint Baafskathedraal dat ook doet.

Deze verkenning van Raveel ‘in zijn natuurlijke habitat’ de Leiestreek heeft mij nog meer geïnspireerd om een lezing te maken over Roger Raveel. In het voorjaar van 2026 zal die lezing klaar zijn. Ik zal de komende tijd meer blogs gaan schrijven over deze bijzondere kunstenaar en houd u via mijn Nieuwsbrief en in de Agenda op de hoogte van de datum van de lezing(en).