Veel Raveel

Het afgelopen jaar stond (bijna) geheel in het teken van Roger Raveel. Vanaf augustus vorig jaar schreef ik blogs over deze kunstenaar die mij zo inspireert. Vanaf die tijd bereidde ik ook mijn lezing Het vierkant en de alledaagsheid voor.

Eigenlijk was ik in het voorjaar van 2021 al van plan een lezing te houden over Roger Raveel. Er was toen in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel een tentoonstelling gewijd aan deze schilder. Helaas was het vanwege de coronamaatregelen vrijwel onmogelijk om vanuit Den Haag naar Brussel te reizen en daar de expositie te bezoeken. Ik heb de lezing toen op de lange baan geschoven.

Maar vorige zomer besloot ik het onderwerp Raveel weer op te pakken, met als vooruitzicht een bezoek aan zijn dorp Machelen-aan-de-Leie om het dorp zelf, het Roger Raveel Museum en ook het landschap van zijn inspiratie te bekijken. Omdat het museum in Machelen tijdelijk was gesloten, begon ik met een bezoek aan het Museum voor Deinze en de Leiestreek (Mudel) in Deinze. Daar stond ik voor het eerst oog in oog met de enorme, kleurrijke doeken van Raveel. Ik zag zijn grote abstracte doeken, maar ook zijn latere, meer figuratieve werk, zoals Picnic. Iedere keer weer werd ik geraakt door de kleurenrijkdom en de plotselinge aanwezigheid van geometrische vormen in een abstracte of figuratieve omgeving. Wat gaat daar toch de hele tijd open in het werk van Roger Raveel?

In de winter ging ik terug naar ‘Raveelland’ en kocht ik in Gent bij De Slegte Een verschrikkelijk mooi leven, Raveels 5 kilo wegende biografie. Dit was een onuitputtelijke bron voor mijn lezing. Behalve de lijvige biografie van Raveel had ik nog meerdere boeken en catalogi tot mijn beschikking om tot een mooie lezing te komen. Heel veel Raveel dus, maar nooit te veel want de ‘openingen’ in zijn schilderijen blijven mij fascineren en ontroeren.

Misschien word ik wel zo getroffen door het abrupt opduikende vierkant omdat Raveel met deze plotselinge onderbrekingen van de werkelijkheid dicht bij de essentie van kunst komt: de vierkanten geven je de gewaarwording dat er meer is dan de waarneembare werkelijkheid. En die gewaarwording kan plotseling optreden.

Tijdens de voorbereiding van mijn lezing overleed mijn moeder. Niet onverwacht, maar het was toch een abrupte onderbreking van het leven dat ik tot nu toe had gehad. Ik wijdde er het blog De moeder de hand aan, met een verwijzing naar Raveels schilderij Herinnering aan het doodsbed van mijn moeder. Deze gebeurtenis en dit schilderij versterkten mij in het idee dat het witte vierkant misschien wel een samenhang heeft met (bijna-)doodervaringen. Het stralend witte vierkant doet mij denken aan het stralend witte licht dat mensen met bijna-doodervaringen beleven.

De dood helpt je ervaren dat de werkelijkheid die je kent betrekkelijk is; óf je bent er zelf niet meer, óf de werkelijkheid die je kende is er niet meer. Het witte vierkant herinnert je hieraan, zou je kunnen zeggen. Niet als een doembeeld, maar als een verrijking: het witte vierkant is een middel om je ervaring van de werkelijkheid te verbreden.

Het werk van Raveel is doortrokken van deze mogelijkheid die het vierkant in de alledaagsheid je biedt. Ik heb mij een jaar lang ondergedompeld in Raveels werk en het blijft me inspireren. Ik ga nu op zoek naar een nieuw onderwerp voor een lezing, maar ik koester de boeken die ik van hem heb. Daarin is veel Raveel te vinden.