Uil en droom

Hans Arp streefde ernaar beeldhouwwerken en gedichten te maken die niet de werkelijkheid afbeeldden. ‘Wir wollen nicht abbilden, wir wollen bilden’, is een bekende uitspraak van hem. Hij wilde geen áfbeelding maken van de werkelijkheid, bijvoorbeeld van een landschap, een model of een stilleven, maar hij wilde béelden maken, beelden die uit zichzelf ontstaan zonder iets af te beelden.

Arp noemde zijn kunst ook niet ‘abstract’, want abstracte kunst was volgens hem toch weer een afgeleide (een abstrahering) van de werkelijkheid. Liever sprak hij van concrete kunst; concrete sculpturen en concrete gedichten. Zijn gedichten willen niet ontroeren of verheffen of een andere emotie opwekken. Dat de gedichten en de beelden van Arp toch op je gevoel werken, heeft uitsluitend te maken met het kunstwerk zélf.

Songe de hibou, 1937, gips

Geen afspiegelingen van de werkelijkheid dus, in de kunst van Arp. Toch zitten zijn gedichten en beelden vol met toespelingen op bekende vormen en begrippen uit de werkelijkheid. Hij neemt de dingen die we kennen uit het dagelijks leven en speelt ermee, plaatst ze in een onverwachte context en laat ze associatief in elkaar overvloeien. Als in een droom.

Een mooi voorbeeld van een concreet kunstwerk dat speelt met iets bekends uit de werkelijkheid is de Songe de hibou (Droom van een uil), een gipsen sculptuur uit 1937. Dit beeld is een van de Rundplastiken die Hans Arp vanaf de dertiger jaren ging maken; vloeiende, organische vormen die een associatieve logica hebben waarmee ze uit zichzelf lijken te ontstaan. Opvallend aan de Songe de hibou is dat er te midden van alle gestroomlijnde vormen een scherpe knik zit.

Voor mij is de associatie met de Kerkuil snel gemaakt, gezien de titel. Zeker in dit jaargetijde, waarin ik elke dag even een kijkje neem op de webcams van Beleef de Lente. Op deze website van Vogelbescherming is te volgen hoe verschillende vogelsoorten nestelen, baltsen, paren, broeden en uiteindelijk hun jongen verzorgen. Veel vogels zijn overdag actief, maar niet de kerkuilen. Die slapen.

Kerkuilen

De kerkuil slaapt soms wel tweeëntwintig uur per dag. Als een prachtige, bruin-gespikkelde, bolle vorm zit hij dan op één poot en de gesloten ogen vormen samen met de snavel een schuin-oplopende knik in het witte ‘gezicht’. Ziedaar de Droom van een uil.

Waar droomt een uil van? Van de muizen die hij gaat vangen op zijn geruisloze vlucht? Van het grote gezin dat hij gaat stichten? Van het tegenstrijdige imago dat hij heeft, dom of juist wijs?

Maar misschien is de Songe de hibou van Hans Arp ook wel ónze droom van een uil. Net als in Arps gedicht De grote vlieg, de knevel en de kleine mandoline:


Dromen lieten zich leiden door een parel. Ik hoorde de klacht van de nachtegaal. In de spiegel zag ik een giraf voorbijkomen met een muis op zijn kop. In de zomer hoorde ik in de verte het gebulder van een oorlog. De buren spraken onder mijn venster over vrede, muziek, bedden, driehoeken, dieren.

(uit: Auch das ist nur eine Wolke, 1951)

De beelden die Arp oproept met zijn sculpturen en met zijn gedichten zijn gedroomde beelden. Gedroomd door mens en uil.

Op 28 mei en 28 juni geef ik weer mijn lezing Arps Fluïdum. Informatie en reserveren: zie Agenda

2 Comments

  1. Dankjewel weer Hans voor je verhaal en beelden van ARP. Ik geniet er steeds weer van. Ook op mijn vakantie adres vond ik je mail na wat problemen met de wifi hier. Ik kijk uit naar je volgende verhaal en beelden. Hartelijke groet vanuit Isle of Skye.

    • Dankjewel Jeannette. Fijne vakantie!


Add a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *