Reisverslag in kleur

De Raveelreis van 10, 11 en 12 juli is achter de rug en de kleuren van de reis zinderen nog na. We begonnen met een bezoek aan het Lam Gods, het wonder van kleur van de gebroeders Van Eyck in de Sint-Baafskathedraal in Gent. Na de curieuze en voor mij nieuwe ervaring van een inleiding met een augmented-realitybril stonden we uiteindelijk oog in oog met het retabel. De heldere, verzadigde kleuren van de gewaden, de groene weiden met een stralend blauwe lucht erboven, de schittering van het goud en de edelstenen, het was opnieuw een balsem voor de ziel.

Het kan bijna niet anders dan dat Roger Raveel beïnvloed is door de kleurenrijkdom van dit schitterende retabel. Hij volgde zijn opleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent en ontwikkelde daar zijn gevoel voor heldere, verzadigde kleuren. Als je voor zijn doeken staat, word je vaak ook ondergedompeld in een bad van kleur, net als bij het Lam Gods. Dat wordt mede veroorzaakt door het enorme formaat dat Raveel nogal eens koos voor zijn schilderijen. Zijn drieluiken, die ik in mijn vorige blog beschreef, hebben dezelfde breedte en hoogte als het onderste deel van het Lam Gods.

Op dag twee van de Raveelreis konden we het werk van ‘meester Raveel’ (zoals de gids hem noemde) zelf ervaren tijdens een rondleiding in de kapel Maria Hulp der Christenen in Machelen-aan-de-Leie, het dorp waar Roger Raveel zijn leven lang woonde en werkte. De wanden van deze kapel uit 1989 zijn door Raveel beschilderd met grote kleurvlakken en afbeeldingen die stammen uit de traditionele religieuze iconografie, maar die door Raveel op een heel nieuwe en eigentijdse manier zijn weergegeven. Zo creëerde hij beelden van de Religie van het leven, zoals hij het noemde.

De bevlogen gids vertelde over het boeiende scheppingsproces van de wandschilderingen en voerde ons langs de symboliek van de kleuren in de opeenvolgende wanden. Van de zachte geborgenheid in de blauw-groenen van Moeder en kind, via het stralende geel van de Schepping naar het intense dennengroen van de wand rond een deur naar buiten (de nooduitgang). Op deze wand staan vier silhouetten letterlijk op de drempel van een andere (betere?) werkelijkheid, maar die werkelijkheid is bij Raveel gewoon het hier en nu: de deur opent naar een achtertuin in Machelen-aan-de-Leie.

Rond het altaar zijn de kleuren zacht wit met een prachtig lam dat ons recht aankijkt. Verder naar rechts bevindt zich een heerlijk roggeveld, met lichtgroene en blauwe halmen, gouden aren, en een witte vogel boven het veld. Dan laat Raveel de kunst prevaleren boven de christelijke dogmatiek en beeldt hij éérst de kruisiging af en pas op de volgende wand een enorm rood vierkant dat het bloed van Christus verbeeldt. Zo vormt het rode vlak een antwoord op het gele vlak van de Schepping ertegenover.

De laatste wand is een voorsteliing van de prediking met rond de predikende figuur onder de toehoorders Raveels echtgenote, Zulma, en zijn vader. Op de achtergrond de kenmerkende ‘Cinzano-lucht’ (een schuin oplopende oranje baan in een indigo horizontaal vlak). Deze lucht schildert Raveel vaak achter taferelen die in zijn dorp zijn gesitueerd.

Kleur, kleur, kleur! En alsof dat nog niet genoeg was bezochten we de volgende dag het James Ensorhuis in Oostende. Raveel was een bewonderaar van Meester Ensor, en diens uitbundige kleurgebruik is overal om je heen in dit huis dat in originele staat is bewaard. In overvolle fin-de-sièclesalons hangen op muren met weelderige bloemmotieven grote schilderijen met overvloedige rode, zwarte en witte kleurvlakken en figuren.

Raveel, Van Eyck, Ensor; deze schilders doen een appel op je kleurgevoel. Ze koesteren je met hun kleuren, ze bieden perspectief of schudden je wakker. Of alles door elkaar heen. Het was een fantastische reis langs Meesters van de kleur.