Raveels poëzie

Wie de poëtische titels bekijkt die Roger Raveel aan zijn schilderijen gaf, zal het misschien niet verwonderen dat hij ook gedichten schreef. Vaak zijn die gedichten observaties van landschappen, van kleuren en van zijn verhouding tot die kleuren, vooral tot het wit. Een aantal gedichten is samengebracht met schilderijen in de bundel Er is alles in het leven. Hier ervaar je hoe hecht de woorden en de beelden van Raveel met elkaar vervlochten zijn.

Soms is de vervlechting vrij letterlijk, zoals in de tekening Een warmgrijs beeld. Het gedicht, in het handschrift van Roger Raveel, is opgenomen in de tekening. De tekst is een beschrijving van (de volheid van) het dagelijks leven waarin de schilder een wit vierkant tekent. Het gedicht gaat als volgt:

Een warmgrijs beeld
in de vroege ochtend
een witte paal
naarstig zoekende vogels
in de tuin
een koe ligt roerloos
in de wei
geen blad beweegt
een gebeuren
in eeuwigheid
het licht wordt
nauwelijks lichter
een mollige vrouw fietst voorbij
het is alles
er is alles
in het leven
zegt de schilder
en hij tekent
in abstracte krabbels
een leeg vierkant.*

Het witte vierkant komt vaak terug in de kunstwerken van de gedichtenbundel. Zo is er een markant wit vierkant met donkerblauwe rand in de kleurenets De vlag van het niets. Daarnaast is in de bundel het volgende gedicht afgedrukt, dat overigens niet uit dezelfde tijd hoeft te stammen als het kunstwerk:

Als een laken
zich spreidt
over de tijd
van het bleken
op het gras

als een laken
zich spreidt
over de tijd
van toen
de vlek van de liefde
nog zonde was

als onze herinneringen
wegdeemsteren
in de leegte
van het witte vierkant

dromen wij
van het geel
in het licht
van het blauw
in de hemel
en van het rood
in het bloed
en in het vuur
van de liefde.*

 

Het schilderij Witte magie uit 1962 gaat vergezeld van een aangrijpend gedicht, dat alleen maar door een schilder geschreven kan zijn:

Het is steeds mijn toevlucht
het wit van de ruimte
het wit van de leegte
het wit in het geel van de morgen
het wit op het rood van de avond
het wit met het blauw van de nacht.

En het wit in het grijs van
mijn vaderbeeld.*

Het wit, het licht en de kleuren, ze komen steeds terug in de gedichten van Roger Raveel. Het zijn werelden, bezielde wezens, die emoties oproepen bij de schilder.

Heel mooi vind ik de combinatie van het schilderij Kijken naar een schilderij met het volgende gedicht:

Kijken
naar een schilderij
dat je aanstaart
met een ijle vierkantige blik
uit een hoofd
dat zwaar rust
in het licht
van de kleuren
van een steunende hand.*

 

Ondanks de diepe gedachten en gevoelens die Raveel verbeeldt in zijn werk, zit er ook humor in. Bij het abstracte schilderij uit 1959 Een beetje blauw, geel en groen in een landschappelijk rood met een wit-zwarte dreiging staat een humoristische ‘kleurendialoog’:

Waarom zouden wij
in wit-zwart denken
zei het rood tot het groen
dit vroeg ik ook net
aan het blauw
zei het oranje
maar dat doen wij
toch niet fluisterden
het paars en het geel
maar ze zijn er wel mee bezig
zei het zwart tot het wit.*

Sprekende kleuren, het wit, de leegte als toevlucht, een schilderij dat je aanstaart met een ijle vierkantige blik; hier is een dichtende schilder of een schilderende dichter aan het woord.

*De gedichten zijn afkomstig uit de bundel ‘Er is alles in het leven’, Roger Raveel, 2009, Uitgeverij–Drukkerij De Muyter, Deinze.