Raveel meets Dodd

In het Kunstmuseum in Den Haag is tot en met 4 januari een tentoonstelling te zien met de prachtige titel Framing the Ephemeral, bij benadering te vertalen als Het vluchtige omkaderen. In deze expositie worden schilderijen getoond van de Amerikaanse schilder Lois Dodd, die werd geboren in 1927. Haar werk vertoont verrassend veel verwantschap met het werk van Roger Raveel.

Hoewel de schilders generatiegenoten zijn (Raveel leefde van 1921 tot 2013), hebben ze elkaars werk waarschijnlijk nooit gezien. Beide schilders hebben een fascinatie voor geometrische vormen in een naturalistische omgeving. ‘Zonder geometrie kom ik niet verder’, aldus Dodd. In haar werk is die geometrische vorm vaak letterlijk een rechthoekig venster, waardoorheen je de buitenwereld kunt zien. Bij Raveel is de rechthoek vaak een abstract (wit) vlak, maar soms is het ook een raam. Zo zie ik een frappante overeenkomst tussen de schilderijen Rood gordijn, venster met daglicht van Dodd en Kom door het venster kijken (4) van Raveel.

Ik zie ook veel verwantschap tussen hoe beide schilders met strakke, geometrische lijnen en vormen het landschap indelen. In Opening in het ijs en licht op het pad van Lois Dodd doorsnijdt een scherp, rechthoekig wak schuin een ijsvlakte. In het wak zien we de weerkaatsing van de bomen en de lucht. Takken van de begroeiing vóór het wak kronkelen over de ijsvlakte en het donkere water en vallen samen met de schaduwen op het pad aan de overkant. Het landschap in Raveels Vader plant een boompje in de witte ruimte van de aarde wordt doorsneden door gele en blauwe diagonalen. Rode stippellijnen verdelen de banen in vakken en rechtsboven vullen blauwe stippen het schuin afgesneden vlak. Plantaardige vormen ‘bewegen’ door de diagonale banen heen.

In het schilderij Voetbalveld geeft Raveel, als beginnend kunstenaar, het uitzicht weer vanuit zijn zolderraam. Trefzeker schildert hij de schoorsteenpijpen en andere palen in geprononceerde verticale lijnen met op de achtergrond silhouetten van huizen. Eveneens vroeg in haar carrière schildert Dodd háár uitzicht op een begraafplaats vanuit haar appartement in New York: Zicht op begraafplaats en opvangcentrum voor mannen. Duidelijk is hoe beide schilders een voorliefde hebben voor de geometrie van de bebouwde omgeving.

Dat geometrische vormen een doorkijk kunnen bieden naar een andere werkelijkheid is heel mooi te zien in Dodds Interieur van de studio in de lente. Twee spiegels staan tegen het meubilair in de hoek van een zonnige kamer. Door het raam zien we een deel van de buitenwereld, maar de spiegels ‘doorbreken’ het bestaande beeld en bieden een blik op heel andere hoeken van de kamer. In de ovale spiegel is een soort tafeltje te zien dat Raveel, die net als Dodd zijn inspiratie haalde uit de alledaagse dingen om zich heen, schilderde in Tafeltje met koffiekan.

Tijdens haar vakanties in Maine werd Dodd geïnspireerd door de gekleurde vlakken van wasgoed aan de lijn in een landschap. En ik kan niet anders dan een beeldverwantschap zien tussen haar Rood wasgoed en kippenhok en Raveels abstracte schilderij Zonder titel. In beide schilderijen dansen vurige rode vierkanten voor een zonnige gele achtergrond. De strakke witte lijnen van de waslijn en haaks daarop de deur (?) doorsnijden bij Dodd het landschap. En in de wand van het kippenhok zit weer een strak gekaderd venster.

Het mooiste venster van Lois Dodd, waarin ze met virtuoze humor de doorkijk tussen twee werelden verbeeldt, hangt aan het begin van de expositie in het Kunstmuseum. We zien een schaduwrijk bos met rode aarde en kaarsrechte boomstammen. Midden in dat bos hangt in het niets een venster met citroengele gordijnen. Het zonlicht valt van buiten op de gordijnen en de eveneens citroengele sponningen van het opengeschoven raam. Door het raam zien we lichtgroene bladeren van een lommerrijke tuin. Wie goed kijkt ziet in de bovenrand van het schilderij een klein streepje plafond dat in een schuine lijn verloopt. Er hangt ook een lampje. Het schilderij heet De beschilderde kamer. Lois Dodd laat op speelse wijze zien hoe we ruimtes ervaren en hoe geometrische openingen in de ruimte opeens een andere werkelijkheid laten zien. Net zoals Raveel die met zijn rechthoeken een venster biedt op een andere werkelijkheid.

De locaties en datum van mijn lezing Het vierkant en de alledaagsheid – over de wonderlijke wereld van Roger Raveel zijn bekend. Op 8 februari in Amsterdam en op 5 maart in Den Haag. Informatie en reserveren;  zie Agenda