Oud en nieuw

Vorige week was ik een paar dagen in Antwerpen. Een groot deel van de tijd heb ik doorgebracht in het pas gerestaureerde Koninklijk Museum voor Schone Kunsten. Elf jaar lang is dit museum gesloten geweest vanwege een ingrijpende verbouwing en het resultaat is verbluffend. Het museum is niet uitgebreid, maar ‘ingebreid’ door in de binnenplaatsen van het oude, pompeuze fin-de-siècle gebouw kraakheldere, witte nieuwbouw te plaatsen die als het ware van bovenaf in de oude vorm is gegoten.

Aanbidding door de koningen, Peter Paul Rubens, 1624-1625
Canapé van dromedarissen in de Rubenszaal

De oude meesters zijn gehuisvest in het oude gebouw, de moderne meesters in de nieuwbouw. Het is een genot om rond te dwalen door het museum, want de kunstwerken zijn op een ongekend klantvriendelijke manier opgesteld. Ten eerste is er rust; er is een goed getimede regelmaat van topstukken in zalen met gedempte achtergrondkleuren. Er is humor; in sommige zalen staan grappige objecten die zijn ontleend aan een van de schilderijen. Zo staat in de Rubenszaal met het overdonderende schilderij Aanbidding door de koningen een draaimolenachtige canapé van twee dromedarissen waarop de bezoeker (zonder schoenen!) zich kan neervlijen.

Maar het meest spectaculair is de terloopse manier waarop oude en nieuwe werken naast elkaar zijn geplaatst. In de zaal met het thema ‘Lijden’ staat tussen de middeleeuwse schilderijen van kruisigingen opeens een indringend beeld van Berlinde de Bruyckere: Schmerzensmann I, uit 2006. De ‘oude’ beelden van lijden en smart, maar ook het beeld van De Bruyckere zelf worden hierdoor heel actueel.

links: Calvarie, Antonello da Messina, 1475, rechts: Schmerzensmann I, Berlinde de Bruyckere, 2006

In de zaal ‘Portretten’ valt er door deze ingreep wat te lachen en tegelijkertijd geeft het verdieping. Naast het plechtstatige Portret van een predikant, geschilderd door Rembrandt in 1637, hangt De mandril van Oscar Kokoschka uit 1926. Een woest en veelkleurig schilderij van een dier naast een stemmige dominee, maar het wérkt! Beide figuren zijn heel ‘aanwezig’ en ze lijken zelfs op elkaar. Het samenvoegen van deze schilderijen beïnvloedt je manier van kijken; je ziet en voelt de overeenkomsten en de verschillen beter en je ervaart elk kunstwerk veel intensiever.

links: De mandril, Oskar Kokoschka, 1926, rechts: Portret van een predikant, Rembrandt, 1637

Bij de moderne meesters gebeurt iets dergelijks in de helder witte omgeving van de zaal ‘Kleur’. In het schilderij De roze strikken van Paul Delvaux uit 1937 dwalen enkele grootogige, naakte dames, sommige getooid in roze strikken, door een desolaat landschap. Naast dit schilderij hangt een middeleeuwse Madonna van Dieric Bouts. Het is verbluffend hoe de kleurschakeringen van Maria’s mantel corresponderen met die van de strikken in het schilderij van Delvaux. Maar wat me echt van mijn sokken blies was de bijna een-op-een gelijkenis tussen de vrouw op de achtergrond bij Delvaux en Bouts’ Madonna.

links: De roze strikken, Paul Delvaux, 1937, rechts: Madonna, Dieric Bouts, 1470-1500. Rechterzijde van afbeelding: vergelijking figuur van Delvaux met Madonna

Zo wordt je manier van kijken in dit museum keer op keer verdiept door de verrassende en speelse samenvoeging van oud en nieuw. En je ziet hoe Oud en Nieuw elkaar verrijken. Ik wens dat dat ook voor u en voor mij geldt in het komende jaar. Dat wat er gebeurd en ontstaan is in het Oude jaar een positieve en verrijkende uitwerking heeft op wat er staat te gebeuren in het Nieuwe jaar.

Ik wens u een goed Oud en Nieuw in 2024.

4 Comments

  1. Veel dank Hans voor het mee kijken met jouw originele manier van kijken naar oud en nieuw
    In de kunst.
    Mooi beeld ook voor de jaar wisseling🙏.

  2. Weer een interessant verhaal Hans met informatie die mij doet kijken naar deze schilderijen op een andere manier dan eerst het geval was zonder jouw verhaal. Dankjewel. Ik wens jou een gezond, gezegend en creatief mooi nieuwjaar. Hartelijke groet van Jeannette 🌟👍🍀


Add a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *