Mankes live

Voor alle kunst geldt dat je die het beste kunt ervaren als je het live ziet. Pas als je oog in oog staat met het schilderij of de sculptuur voel je wat het met je doet. Dit gegeven, dat kunst het best tot zijn recht komt als je het live ervaart, geldt bij uitstek voor het werk van Jan Mankes. Zijn schilderijen hebben een ongekend zachte en tedere kwaliteit die je alleen kunt ervaren als je ze in het echt ziet. De diepte van de kleuren, het licht dat de bloemen of dieren uitstralen in een schemerige omgeving, de ongelooflijke hoeveelheid kleurnuances en de fijnzinnige details; het geeft een verstilling en een intimiteit die je pas goed ervaart als je fysiek dichtbij het schilderij bent.

De schilderijen van Mankes roepen bij mij een gevoel van ontroering en bewondering op. Ik probeer dat gevoel in foto’s vast te leggen, maar die geven niet de intensiteit van de ervaring die ik heb bij het live contact met de schilderijen. Het fototoestel (mijn iphone) is ingesteld op het zo goed mogelijk weergeven van de áfbeelding. Maar Jan Mankes schildert het wezen van een dier of een landschap, niet de natuurgetrouwe weergave ervan. In mijn blog en in mijn lezing kan ik niet anders dan foto’s van Mankes’ kunst te gebruiken. Daar zit ontroering en bewondering in, maar voor de échte beleving van zijn werk moet je naar museum Arnhem en museum Belvédère.

Het voordeel van dit laatste museum in Friesland is dat je ook het landschap kunt beleven waar Jan Mankes zijn inspiratie opdeed. Museum Belvédère ligt aan het eind van de Woudsterweg waar Mankes vaak in de avondschemering ging wandelen. In een paar adembenemend mooie schilderijen heeft hij die sfeer en dat landschap weergegeven. Bijvoorbeeld het schilderij Avondschemering (Woudsterweg) uit 1915. Onder een betoverende groen/blauwe avondhemel lopen twee figuurtjes op een landweg. Naast de landweg ligt een sloot die als een lichtblauwe lijn diagonaal naar de horizon loopt. Links en rechts staan een paar ijle boomstammen met wollige bladerkronen, in het midden vliegt een groep zwarte vogels. Het meest betoverend zijn de pinkelende gouden lichtjes van de huizen aan de horizon.

Ik liep niet in de avondschemering door dit landschap, maar toen ik uit het museum kwam keek ik er toch anders naar. Er liepen zelfs twee mensen op de Woudsterweg! Het landschap is veranderd sinds Jan Mankes er wandelde; de Woudsterweg is verhard en aan één zijde bebouwd. Maar de weidsheid van de weilanden en het uitzicht op het lintdorp De Knipe in de verte zijn nog hetzelfde.

Ook de geluiden van de ruimte zijn nog hetzelfde; de wind, het kerkklokje en de vogels, Jans favoriete dieren. In dit jaargetijde zijn het vooral ganzen die de toon zetten; kolganzen met hun hoge en gevarieerde gegak en de knorrige roep van grauwe ganzen. Jan Mankes zal deze geluiden zeker hebben gehoord.

Om de ervaring te vervolmaken scharrelde er ook nog een roek door het weiland. Een roek, waar Jan Mankes over zei: ‘Het luie in elkaar gedoken roetzwarte mormel – alle gratie missende – heeft daardoor juist mijn sympathie. Ik voel er een innigheid in waarbij het schitterendst gekleurde beest, vol hoogheid en gratie, niets is dan schijn. Juist omdat het hier niet in uiterlijkheden zit, is het mooi en waar.’
De vogel op het schilderij hiernaast is weliswaar geen roek, maar een kraai, maar het is een vergelijkbaar ‘roetzwart mormel […] mooi en waar’

Live kom je het dichtst bij het mooie en ware van Jan Mankes. In mijn lezing Jan Mankes dichtbij gaan we op zoek naar het mooie en ware in het werk van Jan Mankes. De lezing gaat in première op Tweede Paasdag, maandag 21 april. Informatie en reserveren, zie Agenda