Machelen-aan-de-Leie

Vandaag reis ik andermaal af naar Gent om onderzoek te doen naar Roger Raveel. Gent, waar de rivier de Leie uitmondt in de Schelde, wordt mijn uitvalsbasis om het werk en de woonomgeving van Raveel van dichtbij te leren kennen. Ik zal in Nieuwpoort de expositie De Zin van Onzin bezoeken. En ik zal het dorp Machelen-aan-de-Leie gaan verkennen, het dorp waar Roger Raveel zijn leven lang gewoond en gewerkt heeft.

In Machelen-aan-de-Leie is het Roger Raveel Museum gevestigd, een spectaculair gebouw dat in 1991 werd ontworpen in nauwe samenspraak met de schilder. De vlakverdeling van de witte muren, de ramen en de indeling van de verschillende ruimtes sluiten nauw aan bij de (ruimtelijke) wereld die Raveel in zijn schilderijen oproept.

Helaas is het museumgebouw tot de zomer van 2026 gesloten wegens een verbouwing, maar eigenlijk is het hele dorp Machelen-aan-de-Leie één groot Roger Raveel Museum. De schilder heeft zijn geboortedorp nooit verlaten en hij putte eindeloos veel inspiratie uit het gewone, alledaagse karakter van dit dorp, dat het volgens de Belgische kunstcriticus Geert Bekaert ‘nooit tot een echt pittoresk dorp heeft gebracht.’

Raveel schilderde de achtertuinen, de betonnen muurtjes, de palen in de tuin, de velden rondom het dorp, maar ook de gewone dingen binnenshuis; een poes, een tafel met een kommetje en een schaar, een frituurpan. Hij schilderde veelvuldig zijn vrouw Zulma, en zijn vader, die tot aan zijn dood bij Raveel in huis woonde.

Ik zal in Machelen de Roger Raveel Route gaan lopen, die begint bij de authentieke betonnen schuttingen aan het Zulma De Nijspad. Ik zal ook de door Raveel ontworpen Muur van de Verbeelding zien, met golvende vormen aan de bovenkant. In het beton van deze muur zijn de silhouetten van hemzelf en zijn naasten (ook de poes) opgenomen en de voor Raveel kenmerkende spiegels zijn toegevoegd, zodat de omgeving en het kunstwerk met elkaar vervloeien.

De route voert langs het bakstenen huis waar hij op zolder zijn eerste atelier had. Vanuit het schuine zolderraam legde de toen onbekende schilder het uitzicht vast op de achtertuinen en het voetbalveld. Een uitzicht op een alledaagse werkelijkheid, maar doorsneden door verticale palen en schoorsteenpijpen. Toen hij eenmaal beroemd was werd hij met alle egards op het voetbalveld ontvangen en mocht hij zelf een balletje trappen.

Ik kom langs de karakteristieke molen, niet mooi, maar een merkteken van het dorp. Mede dankzij Raveel is dit bouwwerk bewaard gebleven. Ook de Leie-arm waar de kerk van Machelen zich in spiegelt, is dankzij Roger Raveel bewaard gebleven. In de zeventiger jaren dreigde deze rivierarm gedempt te worden. Met een ludieke en kunstzinnige actie wist Raveel dat te voorkomen.

Ik zal de velden zien, in een decembersfeer, die zich rondom het dorp uitstrekken en die Raveel in allerlei gedaantes en kleuren vastlegde in zijn werk. De witte vierkanten die vaak in zijn landschappen opduiken zal ik (waarschijnlijk) niet zien, maar ik kan misschien wel ervaren hoe dat alledaagse landschap de bakermat was van dit soort ‘openbaringen’.

In ieder geval zal ik de witte vierkanten zien die gevormd worden door de buitenmuren van het museum. Als in een schilderij van Raveel doorsnijden de muren de alledaagse bakstenen realiteit van de huisjes van dit ‘niet-pittoreske’ dorp. Ze tillen het alledaagse op, er gaat iets open in de alledaagsheid, zoals dat in de schilderijen van Raveel zo vaak gebeurt.

Het plotseling openbreken van de realiteit is wat mij mateloos fascineert in het werk van Raveel. Is dat openbreken niet een mooie Kerstgedachte?

Ik wens u goede Kerstdagen.