Maar blijft het kunst?

Vorig jaar schafte ik een boek aan met de intrigerende titel Maar is het kunst?, een flitsend vormgegeven boek over (moderne) kunst door kunsthistoricus Cathelijne Blok. Ik las het boek met mijn mobiel in de hand, want alle afbeeldingen waren weliswaar fraai gekleurde, maar onherkenbaar gepixelde foto’s van kunstwerken. Om te zien hoe het kunstwerk er echt uitzag moest ik googelen.

Ik kwam de meest onverwachte kunstenaars en kunstwerken tegen, maar de vraag waarom iets kunst is werd niet beantwoord. De premisse van het boek was dat kunst er is en bestaansrecht heeft, maar dat het aandacht nodig heeft om tot zijn recht te komen. ‘Kunst vertelt al eeuwenlang de omvangrijkste geschiedenis en biedt wereldse inzichten op de meest uiteenlopende manieren, maar dan moeten we wel even stilhouden om ernaar te kijken, of het een platform bieden. Want waar zouden we zijn zonder kunst?’, schrijft Cathelijne Blok in de inleiding.

Het boek is dus een pleidooi om kunst tijd en ruimte te geven. Daar kan ik het alleen maar van harte mee eens zijn. Wat voor mij in dit pleidooi ontbrak is de fysieke ervaring van een kunstwerk. Het vele googelen werkt in de hand dat je een kunstwerk gaat herkennen in plaats van ervaren. Voor mij staat de vraag centraal wat een kunstwerk met je doet als je ervoor staat of eromheen loopt.

Een paar dagen geleden moest ik aan (de titel van) dit boek denken, toen ik Voorhout Monumentaal 2025 bezocht, de jaarlijkse openlucht expositie van sculpturen op het Lange Voorhout. Hoewel de expositie al in mei was geopend, was ik er nog niet eerder geweest. Tot mijn grote schrik was het Lange Voorhout veranderd in een bouwterrein waar een festivalachtige markt werd opgebouwd. Het ging om het Wijn Festijn, een ‘gezellig’ wijnfestival dat door heel Nederland toert en op 8, 9 en 10 augustus het Lange Voorhout in Den Haag aandeed. Ik besloot toch de kunst te gaan bekijken en mezelf de vraag te stellen ‘Maar blijft het kunst?’ tussen al deze eet- en drinkkraampjes.

Het was een interessante tocht waarbij sommige kunstwerken het verrassend goed deden in deze marktachtige omgeving. De Hond III van Jeroen Henneman schuierde heel adequaat tussen de dozen en vuilnisbakken van de markt.

En een van de drie zuilen van het kunstwerk van Andre van Lier met de ingewikkelde titel Hexametrisch vouwlijnen systeem vormde opeens een wonderlijke lichte opening in dit decor van gezellig vermaak.

Ook de meeste vrijstaande kunstwerken hadden nog hun zeggingskracht. Maar waar de commercie te opdringerig wijndozen en andere materialen tegen en rondom de sculptuur had gezet legde het kunstwerk het af; het werd gewoon een verzameling materialen. Het ijle en hoge kunstwerk The space beyond van Karien Kortenhorst was misschien wel het meest gevoelig getroffen door de wijnfestijntsunami. De dozen en kratten en het ‘rustieke’ wijnrek die tegen het kunstwerk aan waren gestapeld benamen het de space beyond.

De karren met opgevouwen en gestapelde picknicktafels en -banken vormden aanvankelijk nog een soort ritmische onderbreking van de ruimte, maar toen die uitgevouwen tafels en banken zich als een soort schimmel over het schelpenpad verspreidde en ‘in elk vrij hoekje’ tot aan het kunstwerk werden opgesteld delfde zelfs het stoere cortenstalen kunstwerk The space between van Piet Warffemius het onderspit; het werd een raar obstakel tussen de lange rijen ‘gezellige’ tafels. Te vrezen valt dat het beeld tijdens het festival ook is gebruikt om lege glazen en bordjes op te zetten.

Zo ondervond ik dat kunst alleen kunst blijft als het letterlijk de ruimte krijgt. Nog tot 17 augustus is de expositie Voorhout Monumentaal 2025  te zien in zijn natuurlijke habitat, de statige lindenlaan het Lange Voorhout.