Kunst is adem

Nu de expositie Beelden en bomen bijna ten einde loopt, en ik nog even een spurt maak met (privé-)rondleidingen, zie ik hoe bijzonder de beleving is van kunst in de natuur. In de prachtige omgeving van het honderd jaar oude arboretum ervaar je dat beelden meer zijn dan een object. De beelden hebben een interactie met de locatie waar ze staan en ze kunnen iets oproepen dat voorbij het ‘mooi of lelijk’-oordeel gaat.

In de natuur voel je nog sterker dan in een museum dat beelden iets anders kunnen uitdrukken dan puur het materiële. Het beeld gaat een relatie aan met de omgeving. Het maakt een ‘gebaar’. Een beeld kan omhoog streven, naar de hemel, naar de zon. Of het beweegt mee met de takken en de boomstammen. Het ontvangt het regenwater, het zonlicht, het ‘hogere’. Vaak versterkt een beeld de energie van de omgeving (een geheimzinnig bos, een heuvel, een uitgestrekte waterpartij, een beschut heideveld). En vice versa, de omgeving versterkt het beeld.

Er zijn beelden op de expositie Beelden en bomen die een directe relatie aangaan met de omgeving. Zoals de sculptuur She entered a state of fluidity van Fleur van den Berg. Deze achterover gebogen figuur geeft zich over aan de omgeving, zodanig dat ze ermee vervloeit. Een ander kunstwerk dat in de omgeving opgaat is het poëtische Zachte stappen Stugge paden van Ine Van Son. Hier zien we een intieme vervlechting van zachte plukken wol met het schors van een tak die in een wijde boog overhangt.

Het intrigerende beeld Measuring Instrument van Gijs van Poecke opent zich naar de omgeving  (het heelal?) om ‘iets’ te meten. En de sculptuur Beauty Case van Leen Kessels met het subtiele Flower of Life-motief straalt juist een bepaalde ‘kosmische’ energie uit.

In sommige beelden zie ik ook een sterk verlangen naar ‘het hogere’. Zoals Hunkering van Lia Koster; een ranke, omhoog strevende plantachtige vorm met prachtige, blauwe glazen schalen die zich naar de hemel richten. Ook in de Planteneter van Mieke de Waal; het zachtaardige hertje dat reikhalzend omhoog kijkt, zie ik een verlangen naar iets hogers.

Alle beelden op deze expositie laten je voelen dat er een andere werkelijkheid is dan alleen de materiële. Het is mijn stellige overtuiging dat dát is wat kunst onontbeerlijk maakt in de samenleving. Kunst helpt je begrijpen dat er niet één werkelijkheid bestaat. Er is niet één waarheid. Kunst geeft je de ruimte om te ervaren dat er meer is dan het materiële. Kunst laat je ademen.

Het marginaliseren van kunst, zoals onder de huidige coalitie dreigt te gebeuren, maakt het moeilijker voor mensen om te ontdekken dat er meerdere kanten aan een zaak zijn. Niet voor niets staat in dictaturen de kunst zwaar onder druk; kunst laat mensen immers ervaren dat ze zich kunnen openen voor andere indrukken en meningen.

Het is benauwend om kunst af te doen als een overbodige luxe of individuele hobby. Kunst laat je voelen dat er meer is dan what you see is what you get. Ook, of juist, als je er niet op zit te wachten kan een sculptuur, of een muziekstuk, of een gedicht je opeens treffen en een luikje opendoen naar een andere werkelijkheid. Kunst is de adem van het leven.