Keerkring

Een van de beelden waar we tijdens de wandeling Beelden en bomen bij stilhouden is Keerkring van Roland de Jong Orlando. Op een beschutte plek tussen de coniferen ligt een ringvormige sculptuur van cortenstaal op het mos. De ring is opgebouwd uit repeterende elementen die in elkaar grijpen. Het ritme van de herhalingen geeft de ring dynamiek.

Dit beeld ligt op het verste punt van de route die we wandelen langs de beelden. In feite hebben we zojuist om het beeld heen een ruime bocht van 360 graden gemaakt en volgen we het pad weer terug dat door het park naar de uitgang voert. De Keerkring markeert dus letterlijk een ‘ommekeer’ in de wandeling.

Die ervaring van een beeld als richtingaanduider heb ik al eens eerder gehad met het werk van Roland de Jong Orlando. Op de expositie Voorhout Monumentaal 2021 stond op het Lange Voorhout zijn sculptuur Infinite homage. De sculptuur bestond uit twee cortenstalen zuilen van 3.40 meter hoog, opgebouwd uit repeterende elementen net als de Keerkring. Het werk was een hommage aan Constantin Brâncuși, de beeldhouwer die zuilen maakte van eindeloos repeterende vormen.

De zuilen van De Jong Orlando waren opgesteld aan weerszijden van het pad en stonden min of meer aan het eind van de expositie. Nadat de bezoeker alle beelden op het Lange Voorhout had bekeken, liep hij tussen de twee zuilen door het terrein af. Het grappige was dat de zuilen in hun opbouw allebei een licht draaiende beweging maakten; de rechterzuil ‘draaide’ met de klok mee, de linker tegen de klok in. De bezoeker liep dus tussen twee tegengesteld draaiende kolommen door die – als de borstels in een autowasstraat – hem vooruit stuwden zodat hij ‘schoongewassen door de kunst’ weer het gewone leven instapte.

Het beeld Keerkring dat ons tijdens de wandelende lezing Beelden en bomen op onze schreden doet terugkeren, roept bij mij associaties op met een groot tandwiel van een kabelbaan. We hebben eerst als het ware in gerieflijke stoeltjes een tocht gemaakt langs allerlei bezienswaardige beelden steeds dieper de tuin in en nu op het verste punt van de kabelbaan worden we via een hobbelig tandwiel de andere kant op geleid en gaan we weer gerieflijk terug naar het opstappunt.

De beelden van Roland de Jong Orlando mogen voor mij dan fungeren als richtingaanduiders, ze willen eigenlijk niets aanduiden; ze zijn zonder betekenis. De kunst van De Jong Orlando is concrete kunst; ‘het is wat het is’. Daarin is hij een geestverwant van Hans Arp, die zijn werk ook concrete kunst noemde. De sculpturen (én de gedichten) van Arp verwijzen niet naar een werkelijkheid buiten het kunstwerk zelf. Ze zijn geen weergave van iets buiten het kunstwerk, bijvoorbeeld een boom of een menselijke figuur. Concrete kunst verwijst alleen maar naar zichzelf en ontleent zijn zeggingskracht puur aan de vorm zelf.

Het mooie is dat concrete kunst optimaal ruimte biedt voor associaties en interpretaties. Concrete kunst laat de beschouwer het meest vrij in de beleving van het kunstwerk. Je kunt het ritme van de herhaling bewonderen, of de stuwkracht van de opbouw. Je kunt er een betekenis (tandwiel, autowasstraat) aan geven. Of je laat het in elkaar overvloeien; ritme, stuwkracht, betekenis. Concrete kunst laat je vrij.

NB. Door de regen moest de wandelende lezing op 12 juli uitgesteld worden. Eind september neem ik nog één keer het publiek mee op een wandeling langs de ‘Beelden en bomen’. Let op de Agenda