Hostens molen

In 1971 ontpopt Roger Raveel zich als (milieu-)activist. Als de overheid het plan lanceert om de Leie-arm die langs Machelen loopt te dempen en de rivier recht te trekken, komt hij in het geweer. Hij bouwt een vlot, plaatst er een schilderij op en vaart met dat vlot over de meanderende Leie van Machelen naar Gent.

De publieke belangstelling is enorm. Het hele dorp is uitgelopen en staat op de kade als het vlot te water gaat. Ook onderweg staan honderden nieuwsgierigen langs de waterkant om deze kunstzinnige ‘contestatie’ te zien. Er wordt gezwaaid en er hangen spandoeken voor het behoud van de meanders in de Leie. Uiteindelijk zet de minister van Openbare Werken een streep door de plannen. Het karakteristieke aanzicht van Machelen-aan-de-Leie bleef zo bewaard.

In het karakteristieke aanzicht van het dorp hoort ook het profiel van Hostens molen. Deze stompe, monumentale vorm steekt boven de huisjes van het dorp uit en vormt samen met de kerk de kenmerkende ‘skyline’ van Machelen-aan-de-Leie in het vlakke Oost-Vlaamse land.

De gemetselde windmolen werd in 1840 gebouwd door Lieven Hoste voor het malen van graan en oliehoudende zaden. In 1859 krijgt de molen een stoommachine, maar op de Wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs maakt de eigenaar van de molen kennis met Rudolf Diesel, de uitvinder van de dieselmotor. Deze motor is veel compacter dan een stoommachine en in 1904 gaat de molen in Machelen, als een van de eerste bedrijven in België, draaien met dit technologische hoogstandje. De molenwieken verdwijnen.

Tot 1944 blijft de olieslagerij in werking, daarna raakt hij in verval. Voor Roger Raveel is Hostens molen onlosmakelijk verbonden met zijn geliefde dorp. In 1948 doemt het silhouet al op in de achtergrond van het schilderij Een huis in de rij (mogelijk zijn ouderlijk huis).

En we zien de molen opnieuw op het schilderij Oude en moderne technologie uit 1987, dit keer in gezelschap van een modern technologisch hoogstandje, een hoogspanningsmast.

Roger Raveel beijvert zich om dit karakteristieke gebouw te behouden. Door zijn inspanningen wordt de molen in 1999 samen met de omgeving een beschermd dorpsgezicht en begint men met de restauratie.

Toen ik eind 2025 Machelen bezocht was de restauratie nog niet voltooid. De molen, groot en imposant als hij is, stond er vrij onttakeld bij, maar dankzij de werkzaamheden had het gebouw een zekere ‘Raveeliaanse’ toets. Van boven tot ongeveer halverwege het molenlichaam liep een verticale blauwe lijn, die met een knik naar rechts, over het onderste boogvenster heen, rechtsonder uit beeld verdween.

Naast de molen ligt het Plein van de Nieuwe Visie dat afgezoomd wordt door de Muur van de Verbeelding, Raveels sculptuur uit 1998. Op zijn typerende wijze heeft Roger Raveel in de betonnen tuinmuur spiegels opgenomen die de omgeving weerkaatsen. En daar duikt de molen weer op ‘in’ de Muur van de Verbeelding.

Hostens molen is beeldbepalend voor Machelen-aan-de-Leie en zijn robuuste, vanzelfsprekende aanwezigheid past perfect in het werk van Roger Raveel. Tijdens de excursie naar Machelen op 11 juli zullen we de molen zeker zien.