Het verschrikkelijke mooie leven

Een van de meest verbluffende schilderijen van Roger Raveel is het drieluik Het verschrikkelijke mooie leven uit 1965. Dit enorme doek van 455 bij 150 centimeter – met in het midden een kooi met kanaries – bevat alle elementen van Raveels vernieuwende manier van werken: abstracte vormen gecombineerd met figuratieve elementen, helder kleurgebruik en alledaagse onderwerpen die opeens een andere, ‘diepere’ betekenis krijgen. Dit zijn de belangrijkste kenmerken van de schilderstijl die hij de Nieuwe Visie noemt.

Drie jaar voor dit drieluik, in 1962, maakte Raveel al een schilderij met levende have; het drieluik Neerhof met levende duif. Geïnspireerd door een van de combine paintings van Robert Rauschenberg, waarin boven op het kunstwerk een opgezette haan prijkt, besloot Raveel om uitvoering te geven aan een droom die hij al langer koesterde: levende dieren toevoegen aan het schilderij. Het liefst had hij de kippen, die overal in de tuintjes van zijn dorp Machelen-aan-de-Leie rondscharrelden, in het schilderij willen opnemen, maar dat was begrijpelijkerwijs een (te) ingewikkeld procedé. Dus werd het een witte duif in een kooi in het centrale paneel van het drieluik.

De vormen en kleurvlakken rondom de kooi met de duif zijn vrij abstract. Daarmee past dit schilderij in Raveels stijl van eind vijftiger jaren toen hij vooral abstracte schilderijen maakte. Maar in 1965 komt er weer figuratie in zijn werk. Veel elementen die we in Neerhof zien, komen terug in Het verschrikkelijke mooie leven, maar dan in een prominentere gedaante.

Centraal in Het verschrikkelijke mooie leven staat weer een vogelkooi, waarin gele kanaries rondhippen. Het gaas van de kooi is door Raveel speciaal geselecteerd zodat het een moiré-effect geeft als je voor het schilderij langs beweegt. De witte kooi hangt in een witte cirkel met een onregelmatige (‘bewegende’) kanariegele rand.

De cirkel doorbreekt de strakke donkerblauwe baan die in een zigzag over het drieluik gaat en waarin je een tuinmuurtje kunt zien. De zigzag wordt ook onderbroken door een witte, verticale baan rechts van de kooi (net als in Neerhof). Vóór de blauwe wand is het groen van een tuin te zien en een poes die áchter de witte verticaal langsloopt. Rondom de kattenkop is een rode cirkel geschilderd; de kat is een gevaar voor de vogels. Een gestileerde vogel vliegt op in het rechter zijluik. In Neerhof met levende duif is in het rechter zijluik ook een (abstracte) opvliegende vogel te zien en daaronder een rode vlek; gevaar!

In het linker zijluik van Neerhof ligt in het groen een geel-witte vlek die je zou kunnen interpreteren als een opgekrulde poes. Verder zien we in dat linker zijluik nog een witte verticaal die stopt in het groen (een paal in de blauwe tuinmuur?) en een groen-bruin vierkant dat de blauwe achtergrond onderbreekt.

In het linker zijluik van Het verschrikkelijke mooie leven wordt de blauwe zigzag onderbroken door een spiegel met een lichtblauwe rand en horizontale witte banen aan de bovenkant.

Al deze herkenbare elementen (een spiegel, een kooi met vogels, een poes) zijn voor Raveel een manier om de geschilderde werkelijkheid en de ‘echte’ werkelijkheid in elkaar te laten overvloeien. De toeschouwer ziet zichzelf terug tussen de abstracte kleurvlakken van het schilderij, de kanaries zingen een deuntje en de poes loopt achter de witte balk langs. Het is het verschrikkelijke mooie leven zelf.