De ruimte en de scherpte

Ik ben net terug van een week Schiermonnikoog. Zeven dagen heb ik me kunnen laven aan de ruimte en de rust van dit heerlijke eiland. De ervaring van ruimte die je hier hebt is uniek. Op dit kleine eiland ligt altijd aan de horizon de zee.

Afgetekend tegen de lucht, die allerlei gradaties blauw, grijs, roze of oranje vertoont, is daar de oneindigheid van het water, dat de kleuren van de hemel weerspiegelt en waarin de zon zilverachtig blinkt.

In het westen zie je in de verte aan de strakke lijn van de horizon de vriendelijk opbollende duinen van Ameland, in het zuiden de verre boompartijen en zelfs kerktorentjes op het Friese platteland. Dichterbij wordt de horizon her en der onderbroken door zeilschepen, kleine (vissers-)bootjes en natuurlijk vijf keer per dag de veerpont die het eiland met de wal verbindt.

Ook op het eiland zelf ervaar je de oneindigheid van de ruimte. Er is geen hoogbouw op Schiermonnikoog, alleen de witte en de rode vuurtoren die magnifiek boven de duinen en het geboomte uitsteken. Er zijn wel enorme vlaktes, zoals het Noordzeestrand dat zich eindeloos naar het oosten uitstrekt. Aan de zuidkant zijn er de Wadplaten, die bij laag tij duizenden vogels herbergen, en de kwelders, begroeid met zeekraal en lage grassen en doorsneden door blinkende slenken en waterplassen.

En boven dit alles is het enorme gewelf van de hemel, een uitspansel verlucht met een stralende zon en wolken in allerlei gedaantes. ’s Nachts is het gewelf bespikkeld met talloze sterren. De zee ruist, de (trek-)vogels laten hun karakteristieke geluiden horen en de wind blaast de ruimte om je heen.

Wat me dit jaar extra opviel was het licht op Schiermonnikoog. Het is een helder licht waarin alles haarscherp aanwezig is. In de vergezichten zijn alle onderdelen loepzuiver afgetekend; de mensen die aan de vloedlijn lopen, de vogels op het wad of in het struweel, die witte schuimkoppen van de branding en het wuivende helmgras op de duinen. Alles treedt met een ongelooflijke scherpte aan het licht, een scherpte die de oneindigheid nog meer benadrukt.

Het scherpe licht roept ook een gevoel van eenheid op. In deze weidsheid horen alle dingen bij elkaar; de mensen, de bossen en de duinen, de zee, de vogels langs de vloedlijn, de glinsterende wadplaten, de strakke dijk en de verre zeilbootjes, alles krijgt zijn plek in het heldere licht van het oneindige uitspansel.

In het appartement waar ik verbleef lag het boek De Wadden & De Ploeg en hun omgeving. Daarin werden schilderijen getoond die de kunstenaars van De Ploeg aan het begin van de twintigste eeuw van de Wadden hadden gemaakt; grillige, woeste landschappen in expressionistische kleuren. Maar het overgrote deel van het boek toonde schilderijen van eigentijdse kunstenaars.

Veel van deze eigentijdse schilders gaven de oneindigheid weer in zachte, vervloeiende kleuren en vormen. Mooi en sfeervol. Maar wat mij enorm trof waren de houtsnedes van Siemen Dijkstra. De scherpte van zijn vormen in het landschap sloot perfect aan bij mijn beleving van het scherpe licht op Schiermonnikoog.

Juist door die scherpte wordt de ruimte nog groter en alomvattender. Een ruimte waarin ik ontroerd en verbaasd constateer dat ik er vanzelfsprekend onderdeel van ben. De heldere kleuren en scherpe vormen heten mij welkom onder dit enorme uitspansel.