Links, Rechts, Picasso
Op Youtube circuleren allerlei filmpjes over Picasso, variërend van serieuze biografische documentaires tot korte impressies van de meester aan het werk. Een van die korte filmpjes is ‘Picasso at Work’ waarin we Picasso zien schilderen, boetseren, graveren en poseren in de verschillende ateliers die hij vanaf de vijftiger jaren betrok. Onder het scheurende geluid van […]
Facetten
Toen Picasso in 1907 ‘Les Demoiselles d’Avignon’ schilderde was dit one giant leap for mankind. Hij rekende voor eens en voor altijd af met het lineaire eenpuntsperspectief, dat tot dan toe de norm was geweest bij het weergeven van ruimtelijkheid op een plat vlak. Het principe van het eenpuntsperspectief is eenvoudig; je neemt een punt […]
Schorriemorrie
- Taal
- 4 reacties
Een bijna vergeten woord adopteren; daar word ik als Man van Taal nou blij van. Op zaterdag 10 december was er een bijeenkomst van adoptiefouders van vergeten woorden met als eregast de schrijfster Nelleke Noordervliet, beschermvrouwe van het vergeetwoord. Woorden als aluin, zwerk en stokebrand vonden al onderdak. Iedereen kan bij mevrouw Noordervliet een vergeetwoord […]
Soul Picasso
Tong, bot, schol, schar, griet, tarbot. Allemaal platvissen die op de zeebodem leven. Daar worden ze massaal bevist om vervolgens in de snackbar als sliptong of in een restaurant als Sole Meunière opgediend te worden. Of als een ander smakelijk visgerecht. Zoals alle vissen beginnen de platvisjes in de verticale stand met aan weerszijden van […]
De zon in je buik
Matisse en Picasso hadden een wonderlijke vriendschap. Ze volgden elkaars werk op de voet, inspireerden elkaar, maar waren ook erg kritisch over het werk van de ander. Allebei zochten ze – én vonden ze – een manier om de beeldende kunst te bevrijden uit het keurslijf van de laat-negentiende-eeuwse esthetiek. Maar terwijl bij Matisse die […]
Lezing ‘Kijken als Picasso’
Op 20 november 2016 gaf ik voor de eerste keer de lezing ‘Kijken als Picasso’ in museum Beelden aan Zee. Aan de hand van een aantal keramische werken uit de expositie ‘Picasso aan Zee’ schetste ik een beeld van hoe je naar Picasso’s werk kunt kijken. Picasso’s kunst is als een diamant; aan één object […]
Encuentro
‘Yo no busco, yo encuentro.’ ‘Ik zoek niet, ik vind.’ Dit zijn de woorden van Picasso. Hij bedoelde ermee dat hij in zijn artistieke proces niet op zoek ging naar een bepaald beeld. Nee, hij kwam de beelden tegen (yo encuentro = ik ontmoet) in de vormen die hij om zich heen zag. ‘Je kunt […]
Faun en uil
De uil is een vogel die tot de verbeelding spreekt. Onverstoorbaar knapt hij een uiltje in een boom terwijl om hem heen talloze vogels tegen hem te keer gaan. De uil jaagt ‘s nachts geruisloos op zijn prooi en laat zijn onheilspellende roep horen. Met zijn doordringende blik kijkt hij je aan en hij kan […]
Uilogig
Daar zitten ze, de kunstenaar Pablo Picasso en het steenuiltje Athena Noctua. Allebei kijken ze met een scherpe, doordringende blik de wereld in. De foto siert het affiche voor de keramiektentoonstelling ‘Picasso aan Zee’ in museum Beelden aan Zee. Fotograaf Michel Sima maakte deze foto in 1946, het moment waarop Picasso aan een nieuwe fase […]
Kannen en kruiken
Picasso. Een naam die niet eens een voornaam behoeft, hoewel hij eigenlijk Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso heette. De vernieuwer van de kunst die in 1907 definitief afrekende met het paradigma van het lijnperspectief door in zijn schilderij ‘Les Demoiselles […]
Matuurschoon
De zomer zingt het lang uit dit jaar, er heerst vaak een prachtige nazomersfeer. Daardoor komt er een heel ander aspect van de herfst naar boven; in plaats van storm, regen en afgerukte takken zie we de ‘rijpheid der dingen’. In het lage licht leven de kleuren op; het verzadigde groen van bomen en struiken […]
Schaakspeare
In mijn vorige blog ‘Wieg’, geschreven naar aanleiding van mijn bezoek aan de voorstelling ‘Richard III’ door het Shakespearetheater in Diever, stelde ik dat Shakespeare aan de wieg heeft gestaan van het hedendaagse Engels. Na de voorstelling las ik het stuk in de originele versie. De poëtische rijkdom van de taal is betoverend, ook al […]
Wieg
“Now is the winter of our discontent made glorious summer by this sun of York” Met die woorden begint Schakespeares ‘Tragedy of King Richard the Third’. Dit jaar speelt het Shakespeare Theater Diever deze bekende tragedie. Het openluchttheatergezelschap waagde zich nooit eerder aan dit stuk met een mega-bezetting en mega-slachtpartijen, maar nu klinkt deze prachtige […]
Waar was jij?
Knipsels treft vaak hetzelfde lot als foto’s: je maakt ze omdat je dat moment niet meer wilt vergeten en vervolgens belanden ze in een schoenendoos of op de harde schijf en kijk je er nooit meer naar om. Zo niet de krantenknipsels die journalist Klaas Salverda de afgelopen veertig jaar verzamelde. Uit talloze dag- en […]
Alles is goed
Dat was het dan. Morgen, zondag 21 augustus, is de laatste dag dat ‘Brasil, Beleza?!’, de beeldententoonstelling op het Lange Voorhout, is te bezichtigen. Daarna wordt de expositie opgeruimd. De installaties die ter plekke zijn ontworpen en opgebouwd worden gesloopt. Ik ga maar niet kijken. Tweeënhalve maand lang heb ik als gids, met mijn publiek, […]
Nul-nul
In de twee maanden dat de Braziliaanse beelden op het Lange Voorhout staan heb ik inmiddels twaalf rondleidingen gedaan. Met veel plezier en enthousiasme vertel ik over de kunstwerken en over de achtergrond van de kunstenaars. Vaak laat ik op mijn tablet ook ander werk van dezelfde kunstenaar zien waardoor mensen het beeld in een […]
Pokémondiaal
Mijn lezing ‘Het Verdwijnend Perspectief’ eindigt met een epiloog. In die epiloog stel ik dat de impact van de uitvinding van het lijnperspectief in de vijftiende eeuw – het WOW!-gevoel dat mensen toen moeten hebben gehad bij de weergave van diepte op een plat vlak – vergelijkbaar is met de impact die 3D nu op […]
Oscar
In het Brazilië van de vijftiger jaren was Oscar Niemeyer (1907 – 2012) een gezichtsbepalende architect. Nog steeds spreekt uit zijn werk een optimistisch levensgevoel. Zijn gebouwen swingen, ze staan op elegante voeten, hebben oogstrelende welvingen en slingeren zich dynamisch door de ruimte. Brazilië richt zich op en danst in Niemeyers architectuur. Niemeyer begon als […]
Oopjen voor het volk
Hoe heette toch ook al weer dat Nederlandse tenniswonder waar we een maand of twee geleden massaal warm voor liepen? Mimi? Kiki! Kiki hoe? Hoewel nog nooit iemand van haar had gehoord, lag de naam toen op ieders lippen; ze wón en ze was zo gewóón. De nationale trots klotste hoog tegen de dijken op. […]
Kannibaal
- Kunst, Taal
- 2 reacties
In 1928 maakte de Braziliaanse kunstenares Tarsila do Amaral het schilderij: Abaporu, de Kannibaal. De titel komt uit de taal van de Tupi, de oorspronkelijke bevolking van Brazilië. Abaporu betekent: de man (‘aba’) die mensen (‘poro’) eet (‘u’). De Tupi waren onderling veel verwikkeld in stammenstrijd. Ze aten hun tegenstanders op om de kracht van […]
Neto’s Neo-concretisme
De Braziliaanse kunstenaar Ernesto Neto is met drie werken vertegenwoordigd op de zomertentoonstelling ‘Brasil, Beleza?!’ Twee daarvan staan op het Lange Voorhout. Sculpturen gemaakt van het loodzware, weer-en-wind-trotserende cortenstaal, dat gebruikt wordt voor de bouw van bruggen, schepen en andere robuuste constructies. Toch jeuken je handen om de oogstrelende sculpturen van Neto aan te raken […]
Toque devagar
Er drijft een bootje op het Lange Voorhout. Een mooi houten sloepje op een spiegelglad oppervlak. Het bootje is echt, maar het water bestaat uit platen van spiegelend acryl. Het is een installatie van de Braziliaanse kunstenares Valeska Soares, die deel uitmaakt van de expositie ‘Brasil, Beleza?!’. Tot eind augustus is deze expositie op het […]
Gebekt
Mijn streven als Man van Taal is om van elk onderwerp dat ik beschrijf een karakteristiek onder woorden te brengen. Ik zoek het karakter van een kunstwerk, van een landschap, van een klank of van een vogel. Dat karakter is niet in beton gegoten, het is niet het voor eens en voor altijd geldende ‘ware’ […]
Claire
Tijdens de opening van zijn solotentoonstelling ‘Hold Your Beliefs Lightly’ in het Bonnefantenmuseum in februari 2016 verschijnt kunstenaar Grayson Perry als zijn alter ego Claire. Met kop en schouders steekt de larger-than-life travestiet Claire boven de menigte uit. Alleen al de twintig centimeter hoge blokhakken, maar ook de extravagante poppenjurk , de hoog opgeschilderde wenkbrauwen […]
Rembrandts jonge handen
Ophef op de TEFAF! Tijdens de meest recente editie van deze kunst- en antiekbeurs in maart 2016 dook een verloren gewaande Rembrandt op. Het gaat om een jeugdwerk dat Rembrandt schilderde toen hij 18 jaar oud was. Het kleine paneeltje is duidelijk het werk van een beginner; Rembrandt wil heel veel zeggen in dit kleine […]
Monet ontketend
Belle-îsle-en-mer, het mooie eiland in de zee voor de kust van Bretagne, heeft weinig van de lieflijkheid die de naam suggereert. Op een uur varen vanaf het vasteland rijst dit langwerpige eiland op uit de Atlantische Oceaan. Aan de kant van vasteland heeft het nog wel iets van een vakantiefoto met beschutte zandstranden tussen rotsen, […]
La Douce et les Granitiques
Als u dit leest, ben ik in Frankrijk. Ik houd een voorjaarsvakantie in dat grote buurland met die échte vreemde taal. Onze andere grote buren spreken een taal die we nog op een steenkolenmanier met de onze kunnen vergelijken, of een die we non-stop voorgeschoteld krijgen in popmuziek, televisieseries en de zakenwereld, zodat we hem […]
Broodje mier
Op dinsdag 12 april staat de tweede Frisse-Blik-Wandeling gepland. Ik neem een groep mensen mee op een wandeling door ‘mijn achtertuin’; Park Clingendael. We gaan met een frisse blik kijken en luisteren naar de verhalen van het voorjaar in het park. Bomen en struiken botten uit en onder de nog kale takken staan allerlei bodembedekkers […]
Haydn in zeven bewegingen
- Kunst, Taal
- 2 reacties
Nu Goede Vrijdag voorbij is, kan ik terugkijken op het concert-met-lezing in het Dordrechts Museum ‘Muziek ontmoet Beeld’. Terugkijken met voldoening; het avontuur dat ik ben aangegaan met dirigent en artistiek leider Anneke Huitink van Ensemble Archipel heeft een mooie apotheose gekregen. Het samenvoegen van beeld en muziek werkte; ze reflecteerden op elkaar. De toelichting […]
zitten-staan-lopen-liggen
Vandaag opent in het Dordrechts Museum de expositie ‘Bouke Ylstra. Het werk.’ Deze Dordtse kunstenaar was graficus, tekenaar en schilder. Maar hij maakte ook naam met sculpturale wandwerken, onder andere in de Doelen in Rotterdam. Op de website van het Dordrechts Museum wordt hij omschreven als ‘een verhalenverteller in woord en beeld. Een levenskunstenaar die […]
Verlaten
Over twee weken is mijn – eenmalige – lezing ‘Muziek ontmoet Beeld’ in het Dordrechts Museum. Bij Haydns passiemuziek ‘Die sieben letzten Worte’, uitgevoerd door Ensemble Archipel, zal ik acht beelden tonen van kunstwerken uit de collectie van het museum. Acht; één bij elk kruiswoord en één bij de introductie. De reeks beelden die zo […]
JUBILEUMBLOG
Officieel verschijnt mijn blog op de 10e, de 20ste en de 30ste van elke maand. Maar vandaag, 1 maart 2016, wil ik een uitzondering maken. Het is namelijk drie jaar geleden dat ik met dit blog begon. Oorspronkelijk noemde ik het ‘GUT taalgevoel’, omdat ik er het gut feeling mee wilde beschrijven dat sommige woorden […]
Hoe klinkt een schilderij?
Goede Vrijdag wordt dit jaar voor mij bijzonder goed. Op die dag krijgt het project zijn bekroning dat ik heb ontwikkeld samen met initiatiefnemer Anneke Huitink van Stichting Archipel. Zij is de dirigente van het 24-koppige koor en strijkkwartet dat het passie-oratorium ‘Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze’ van Joseph Haydn uitvoert. We […]
Vertakte verhalen
Bij de eerste Frisse-Blik-Wandeling op dinsdag 9 februari richtten we de blik op de bomen van het Haagse Bos. Veel van die bomen zijn babyboomers (spreek uit ‘boemers’); ze zijn geplant na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog. Als boom zijn ze nu in de kracht van hun leven. Es, eik en beuk rijzen hoog […]
In de porseleinkast
- Kunst
- 2 reacties
De nieuwe reeks colleges ‘Revoluties in de Kunstgeschiedenis’, die deze week van start ging, opende met een college gewijd aan ‘Glas en Porselein’. Beide materialen hebben misschien geen revoluties teweeg gebracht in de kunsten, maar ze zijn wel veelvuldig gebruikt als grondstof voor (toegepaste) kunstvoorwerpen. In musea bezoek ik nooit porseleincollecties. Hooguit loop ik er […]
Er was eens
Het Haagse Bos is een sprookje. Aan de noordzijde wordt het bos begrensd door de drukke Benoordenhoutseweg. Zodra je deze barrière bent gepasseerd – een draak die van links en rechts op je afstormt – kom je in de stille wereld van de verticalen. Je vertraagt je pas onder het gewelf van de hoge, gladde […]
Witregel
Januari 2016. Narcissen bloeien in de berm, in de tuin zingen merels en aan de elzen en de hazelaars wiegen de katjes. Naadloos gaat de zachte herfst over in het zachte voorjaar. Heel Nederland is in de greep van de lente. Héél Nederland? Nee, de noordoost kant van het land heeft zich dapper teweergesteld tegen […]
Niets dan goeds
Aan het eind van het jaar verschijnen de necrologieën in de media. Traditiegetrouw presenteerde de NOS weer een ‘eerbetoon’ aan de personen die in 2015 zijn overleden. Of, in de woorden van de zwierig swipende presentator Herman van der Zandt ‘die het einde van het jaar niet hebben gehaald’. Graag wat meer piëteit, Schermman, het […]
Dankzij Annechien
Noem me ouderwets, maar ik kijk elke avond naar het achtuurjournaal op NPO1. Een ankerpunt in mijn dag, zou je het kunnen noemen. De gebeurtenissen waar ik in de krant al over heb gelezen krijgen hier een bewegende context. Weliswaar bepaalt de redactie van het journaal wat we zien en vooral hoe we dat te […]
Rauw
Als afsluiting van de collegereeks ‘Revoluties in de Kunstgeschiedenis’ van de Vrije Academie kreeg ik vorige week een rondleiding in het Rijksmuseum. Docent Peter Wagemakers nam ons mee en maakte inzichtelijk wat het verschil is tussen tempera en olieverf, tussen een romantisch ‘collage’-landschap van Koekkoek en een impressionistisch zeegezicht van Monet, en hoe de Haagse […]
Flabbergast
In de Trouw-rubriek ‘taal’ van zaterdag 28 november bespreekt Ton den Boon het Engelse woord flabbergasted. Hij constateert dat dit woord zich een plaats aan het veroveren is in het Nederlandse spraakgebruik. Mensen drukken ermee uit dat ze stomverbaasd zijn. Overdonderd, geëpateerd in ouderwets Nederlands. Het mooie is dat Den Boon (vrijwel) nooit een oordeel […]
Parallellen komen samen
De lezing ‘Het Verdwijnend Perspectief’ is een tijdreis door de ruimte. Letterlijk. Ik kijk hoe schilders de ruimte weergeven op verschillende momenten in de (kunst)geschiedenis. En ik zie hoe de ruimte in elke periode een ander gevoel uitdrukt. In de westerse kunstgeschiedenis werd de techniek van het weergeven van de ruimte vier-en-een-halve eeuw bepaald door […]
Emotielandschap
Dwalend door de Romantiek, kwam ik in de Engelse landschapstuin terecht. Deze nieuwe vorm van landschapsarchitectuur ontstond in de tweede helft van de achttiende eeuw als reactie op de kunstmatigheid van de Barok, en vooral de Rococo. Geen strakke geometrische structuur meer, met in allerlei krullen en kegels gesnoeide heesters, maar een licht glooiend landschap […]
Classicisme revisited
De wereld van het classicisme stond tot nog toe vrij ver van me af. In vergelijking met andere stijlperiodes had ik weinig affiniteit met deze kunstvorm. Voor mijn gevoel sloeg in deze tijd – tussen Rococo en Romantiek – de balans door naar een cerebrale, vormelijke manier van schilderen. Geïdealiseerde modellen, verkleed als Griekse helden […]
Wenkend perspectief
Er is een nieuwe Man van Taal-lezing in de maak. Over het perspectief. De inspiratie stormt op me af. In het Gemeentemuseum Den Haag is de expositie ‘Kleur Ontketend’ te zien, over de ontwikkeling van de schilderkunst in de periode 1885-1914. In een explosie van kleur verdween toen het perspectief van het doek. De ‘ontdekking’ […]
Rubens en de Broekenman
Wat Rembrandt is voor Nederland, is Rubens voor België. In Antwerpen staat op de Groenplaats een beeld van de Grote Schilder dat net zo pompeus negentiende-eeuws is als ‘onze’ Grote Schilder op het Rembrandtplein. En in elke kerk in de Scheldestad duikt wel een weelderig altaarstuk op van de hand van Rubens. Het allermooiste drieluik […]
Middelheim
Kunst, natuur en taal, dat zijn de onderwerpen die mij inspireren. Die inspiratiebronnen zijn in het Middelheimmuseum in Antwerpen alle drie rijkelijk vertegenwoordigd. In dit beeldenpark zijn cul- en natuur in een voortdurende dialoog met elkaar verwikkeld. Ik liep er vandaag rond met ogen en oren op steeltjes. De lage septemberzon zorgde voor een dramatisch […]
Kringloop
De zomer is voorbij. Buiten is het nat en grijs, binnen donker en kil. Het waait, de bomen verliezen hun blad en de regen slaat tegen de ramen. Nog even en we halen de wintergarderobe weer van stal met de hele santemekraam van petten, mutsen, sjaals en handschoenen. Om die losse onderdelen vervolgens te verliezen […]
Kunstcommunicatie
Het Stedelijk Museum in Amsterdam trakteerde de bezoekers onlangs op een expositie over het werk van Matisse. Het was voor mij ook een kennismaking met de badkuip; de nieuwe vleugel van het Stedelijk, en met de nieuwe huisstijl. In die huisstijl viel mij vooral het gebrek aan verleidelijkheid op. De stijl is hoekig, schonkig, dor. […]
Kiekeboe
Twee wetenschappers van het Max Planck Instituut voor Pschycholinguïstiek hebben recentelijk een overzicht gepresenteerd van de stand van zaken rond onderzoek van sound-symbolism, de symboliek van klanken. Welke beelden/ervaringen roepen klanken op en welke klank kennen we toe aan bepaalde beelden/ervaringen. Voor mij als Man van Taal razend interessant. Waarom aai je liever een poes […]