Nu ik met mijn lezing over Niki de Saint Phalle zo vaak in haar Giardino dei Tarocchi verkeer, werd het tijd om ook eens voor mijzelf de tarotkaarten te (laten) lezen. Ik ging te tarot-rade bij een goede vriendin die kennis heeft van deze esoterische kaartlezing. Er zijn verschillende versies van de tarot, maar wij […]

Afgelopen zondag hield ik voor een besloten gezelschap de lezing ‘Rembrandts Handen’. Op mijn reis door de wereld van Niki de Saint Phalle maakte ik even een omweg naar de taal van de handen in Rembrandts werk. Het was de omweg waard; het verjaardagsgezelschap waar ik de lezing voor hield, was erg enthousiast over mijn […]

De Nana’s van Niki de Saint Phalle kenmerken zich niet alleen door hun volle, vrouwelijke vormen, maar ook door hun beweeglijkheid. Ze dansen, huppelen, springen, schaatsen, of zweven in de lucht. Als ze solide op de grond staan, dan is het hun vrolijke badpak dat vol staat met beweeglijke motieven, hartjes, bloemen en cirkels. Er […]

In mijn vorige blog wierp ik de vraag op hoe Niki’s beeld van de Democratie eruit zou zien. Uit verzet tegen het tamelijk beperkte beeld met kortgerokte dame, dat kunstenaar Thom Puckey ons voorschotelt, opperde ik een aanstekelijk dansende, dikke Nana boven op een tafel. Eat your heart out, Thom! Feit is dat Niki de […]

In musea lees ik nog wel eens op de toelichtende teksten naast een schilderij of beeldhouwwerk van vrouwelijk naakt dat ‘de toeschouwer tot voyeur’ wordt gemaakt. Een wonderlijke kwalificatie, wat mij betreft. Er wordt vrouwelijk naakt gepresenteerd, maar de conclusie dat de toeschouwer daarop reageert als een voyeur en dus opgewonden raakt, lijkt mij wat […]

Het is wat vroeg en ik wil zeker niet bijdragen aan de pepernotengolf die Nederland nu al overspoelt, maar ik kreeg deze week bij de opening van de expositie ‘Niki de Saint Phalle aan Zee’ toch wel heel sterk een ‘Oh-kom-er-eens-kijken!’-gevoel. Museum Beelden aan Zee is omgetoverd tot een magische wereld van licht, kleur en […]

De Golem is een figuur uit Joodse legendes die vaak terugkomt in allerlei andere sprookjes en verhalen. Het is een menselijke figuur gekneed uit klei. Hij is vrij lomp en vormeloos en kan niet spreken. In opdracht van zijn maker kan hij simpele werkzaamheden verrichten. Het bekendste verhaal is dat van de Praagse Rabbi Löw […]

In 1960 richtte een groep jonge kunstenaars de beweging van het nouveau réalisme op. Zij vonden dat de kunst zijn inspiratie moest halen uit het dagelijks leven en zetten zich af tegen het abstracte expressionisme, waarin de kunst iets moest betekenen. De nouveaux réalistes zagen in elk alledaags gebruiksvoorwerp de mogelijkheid om het te bewerken […]

In Hannover, hoofdstad van de Duitse deelstaat Nedersaksen, werden in 1974 drie ‘übergroße’ Nana’s van Niki de Saint Phalle geplaatst. Ze leidden tot een heftige discussie onder de bevolking; was dit nou kunst? Het comité ‘Weg mit den Nanas’ haalde bijna 20.000 handtekeningen op, voorstanders verkochten stickers met daarop ‘Freunde der Nanas’. Een touwtrekwedstrijd, georganiseerd […]

De Zwitserse kunstenaar Jean Tinguely (1925-1991) speelt een belangrijke rol in het leven van Niki de Saint Phalle. 31 jaar lang hebben ze een relatie. Een stormachtige relatie, met heftige liefdesbrieven, hoogoplopende ruzies, scheidingen, verzoeningen, minnaars en minnaressen, maar bovenal een onvoorwaardelijk geloof in en onmiskenbare beïnvloeding van het artistieke werk van de ander. In […]

Wat me misschien wel het meest aanspreekt in het werk van Niki de Saint Phalle is dat het zo’n krachtig pleidooi is voor een intuïtieve manier van leven. In haar werk is ze tegelijk zoekend en enorm gedecideerd en strijdlustig. Intuïtie is haar leidraad. De kunst van Niki de Saint Phalle ontstaat intuïtief en met […]

Museum Beelden aan Zee bestaat 25 jaar en dat jubileum vieren ze met drie grote tentoonstellingen van toonaangevende kunstenaars. De eerste jubileumtentoonstelling was ‘Carel Visser: Genesis’. In eerdere blogs heb ik al over deze expositie geschreven. De scheppingsvreugde van Vissers beelden op die expositie werkte heel aanstekelijk, ook op de gasten met wie ik in […]

  In de Rai in Amsterdam is deze zomer een bijzondere expositie te zien; alle 350 schilderijen van Rembrandt zijn bij elkaar gebracht en hangen daar op chronologische volgorde in hun originele staat. De digitale prints ervan dan. Deze tentoonstelling, getiteld Discover Rembrandt, laat prints van Rembrandts schilderijen zien ‘alsof ze zojuist Rembrandts atelier hebben […]

Toen ik, ter voorbereiding op mijn lezing ‘Rembrandts Handen’, in maart de expositie ‘Rembrandt’s Social Network’ bezocht, viel me iets op. Er waren twee vergelijkbare etsen die Rembrandt had gemaakt van goede vrienden: De beroemde ets van Jan Six uit 1647 en een ets van Abraham Francen uit 1657. Beide mannen waren kunstliefhebbers die de […]

In mijn lezing ‘Rembrandts Handen’ zit een citaat van Rembrandt. Het is de enige uitspraak van Rembrandt over zijn werk die bewaard is gebleven. In de dertiger jaren van de zeventiende eeuw schreef Rembrandt een aantal brieven aan Constantijn Huygens, die een bewonderaar was van de jonge kunstenaar. In een van die brieven stelt Rembrandt […]

Op de mooie expositie ‘Carel Visser: Genesis’ – tot en met 10 juni te zien in museum Beelden aan Zee – viel me op hoe Carel Visser (1928-2015) vormen uit elkaar haalt en vervolgens de losse onderdelen opnieuw in elkaar zet. Maar er viel me nog iets op. Sommige van die nieuwe vormen leken in […]

‘Carel Visser: Genesis’ heet de expositie die tot 10 juni in Museum Beelden aan Zee is te bezichtigen. De beeldhouwer Carel Visser (1928-2015) was een duizendpoot. Hij werkte graag met ijzer, dat hij aan elkaar laste of met de snijbrander bewerkte. Maar hij werkte ook met natuurlijke materialen, zoals dierenbotten, wol, veren en eieren. Hij […]

Zeg “Notre-Dame” en iedereen ziet de brandende kathedraal in Parijs voor zich. Dit blog gaat over een andere Notre-Dame, veel kleiner en eenvoudiger dan de grote Parijse dame, maar voor mij veel inspirerender. De Chapelle Notre-Dame de Tronoën, zoals dit kerkje officieel heet, staat in de Finistère; op de zuidwestpunt van Bretagne die ver uitsteekt […]

Zoals ik in mijn lezing ‘Rembrandts Handen’ laat zien, wijzen de figuren bij Rembrandt haast nooit met alleen maar de wijsvinger. Als de mensen op zijn schilderijen en etsen ergens naar wijzen, maken ze met hun hele hand een uitnodigend gebaar. Met hun open hand verzoeken ze je de richting te volgen die ze aangeven. […]

Rembrandt had één zoon: Titus, geboren in september 1641. Het was het vierde kind van Rembrandt en Saskia, maar de eerste drie waren kort na hun geboorte overleden. Toen Titus acht maanden oud was, stierf Saskia. Titus heeft zijn moeder niet anders gekend dan uit de tekeningen, etsen en schilderijen die zijn vader van haar […]

De oorspronkelijke versie van mijn lezing ‘Rembrandts Handen’ ontstond nadat ik in 2015 de expositie ‘De Late Rembrandt’ had gezien. In deze expositie werden werken getoond die stammen van na 1651 en in die werken speelt Saskia als model geen rol meer. Rembrandts vrouw Saskia Uylenburgh overleed in 1642, acht maanden na de geboorte van […]

De expositie ‘Zadkine aan Zee’ is bijna afgelopen. Zondag 3 maart is de laatste dag van de tentoonstelling. Dat maakt me wat weemoedig. Die grote expositie waar je Zadkines werk in levenden lijve kan zien – je kunt er omheen lopen, nieuwe details ontdekken, samenhangen zien, je kunt je laten verrassen door het doorleefde, knoestige […]

Het is u waarschijnlijk niet ontgaan; 2019 is het Rembrandtjaar. Het is 350 jaar geleden dat de befaamde schilder uit de Gouden Eeuw overleed. In Den Haag wapperen overal banieren met de gezellige ‘Oude man’ die Rembrandt in 1667 schilderde, een van de schilderijen die het Mauritshuis laat zien in de expositie ‘Rembrandt en het […]

Museum Beelden aan Zee geeft af en toe de rondleiding ‘Blijft je bij’ aan mensen met de ziekte van Alzheimer en hun dierbaren. Ik was nieuwsgierig naar deze rondleidingen en afgelopen maandag mocht ik een keer met een groep mee. Ik verwachtte wonderlijke, ontroerende en onverwachte associaties en bespiegelingen bij de beelden van Zadkine te […]

Het eerste blog van 2019 wil ik het karakter geven van een ouverture. In de muziek is een ouverture (= opening) een muziekstuk aan het begin van een grotere compositie. Vaak komen in de ouverture in kort bestek de thema’s langs die later in het stuk zullen volgen. Een heel beroemde ouverture – die als […]

Onlangs sprak ik met een vriend over ‘de toestand in de wereld’ en het beeld was niet rooskleurig. Mensen lijken zich steeds vaker terug te trekken in hun eigen gelijk en politieke leiders spelen daar handig op in. Mijn vriend zag de toekomst somber in. Ik zei: ‘Ik denk dat het antwoord kunst is.’ Ik […]

Gisteren stond ik oog in oog met deze jonge vrouw. Over haar schouder kijkt ze me aan met lichte ogen, een flauwe Mona-Lisa-glimlach om haar lippen. En ze komt binnen. Ze heeft een zelfverzekerde uitstraling en toch is ze heel zacht getekend met prachtig teder licht op haar wangen, neus en voorhoofd. Én in haar […]

De Fundatie in Zwolle is een museum waar ik graag naartoe ga. Ze hebben er een fijne neus voor het presenteren van aansprekende kunstenaars in vaak verrassende combinaties of opstellingen. En dan is er nog dat prachtige blauwe ei op het dak van het museum, van waaruit je een mooi uitzicht hebt over de historische […]

Naarmate ik mij langer verdiep in Zadkine, ga ik steeds beter zien wat zijn grote kracht is: hij is de kunstenaar die klank verbeeldt. Al zijn beelden draaien om klank, om geluiden die in het binnenste van het beeld klinken en – in zijn naoorlogse beelden – via klankgaten naar buiten stromen. Vanaf ruwweg 1945 […]

Gisteren stond ik met ‘Inside Ossip’ voor een uitgelezen gehoor. Het waren de partners van museum Beelden aan Zee die naar mijn lezing waren gekomen; de vrijwilligers die daar de boel draaiende houden, zeg maar. Zij bemannen de kassa en de keuken, zijn strenge zaalwachten (“Die tas is te groot, mevrouw. Wilt u hem in […]

In deze laatste maanden van het jaar lopen bij mij twee lezingen door elkaar. Ik houd zowel lezingen over Ossip Zadkine als over Hans Arp. De lezing over Arp, getiteld ‘Hans Jean Arp – dromen, beelden, gedichten’ is voortgekomen uit mijn persoonlijke fascinatie voor deze beeldhouwer én dichter. De lezing ‘Inside Ossip’ heb ik gemaakt […]

Veel figuren in Zadkines sculpturen neigen het hoofd. De vroege beelden neigen het hoofd vaak naar de linkerschouder. De sierlijke bronzen ‘Vrouwenbuste’ uit 1914 en de terracotta ‘Meisjesbuste’ uit 1914-1917 houden allebei het hoofd schuin naar links. Dicht bij de zijkant van het hoofd zijn markante handen geplaatst. ‘Demeter’ uit 1918 heeft het hoofd naar […]

Tot mijn grote vreugde heeft museum Beelden aan Zee mij opnieuw opdracht gegeven een lezing te maken over een baanbrekende kunstenaar: Ossip Zadkine (1888-1967). Van oktober tot maart is in het museum zijn werk te zien in de indrukwekkende tentoonstelling ‘Zadkine aan Zee’. In die periode houd ik vijf keer mijn lezing ‘Inside Ossip’. Essentieel […]

Op zondag 28 oktober houd ik voor de eerste keer mijn lezing over Ossip Zadkine in museum Beelden aan Zee. Inside Ossip gaat de lezing heten. In de voorbereiding van de lezing werd ik in alles wat ik las getroffen door de nadruk die Zadkine legt op de binnenkant van de dingen. Zadkine zoekt naar […]

Het zal wel door de hittegolf komen, maar ik stel me voor dat het een zinderende zomerdag is als Hans Arp de Italiaanse basiliek Santa Maria Assunta bezoekt op het eiland Torcello in de baai van Venetië. Op het plein voor de kerk hangt een trillende hitte, gierzwaluwen vliegen ‘zie-zie!’-roepend om de oude kerktoren. Arp […]

De zomer is droog. De zomer knispert. De zomer is brandbaar. Tijd om naar de zomerexpositie bij uitstek te gaan: de Papier Biënnale in Museum Rijswijk. In dit bescheiden museum, gehuisvest in het statige achttiende-eeuwse Tollenshuis, wordt elke twee jaar een tentoonstelling georganiseerd van internationale kunstenaars die werken met papier. Dit jaar is het thema […]