Daags na mijn lezing Rembrandts Handen in het Theater van Villa Ockenburgh ging ik naar het Mauritshuis om de handen van de meester zelf te zien in de expositie Manhattan Masters. In deze expositie met topstukken uit de New Yorkse Frick Collection bevindt zich een zelfportret van Rembrandt waarin hij ook zijn handen heeft afgebeeld, […]

Hoera! Museum Beelden aan Zee is weer een museum. Na maanden een catwalk te zijn geweest waar de creaties van Mart Visser te bewonderen waren, staat er nu weer een expositie die je omarmt, een expositie die je verbeelding op gang helpt: Tuin der Lusten van de Oostenrijkse kunstenaar Elmar Trenkwalder. De Grote zaal van […]

Na mijn lezing over Hans Arp richt ik mij nu weer op Rembrandt. Op 27 oktober geef ik in Den Haag de lezing Rembrandts Handen, over de taal van de handen in Rembrandts werk. Beide kunstenaars hebben in het midden van hun carrière een dramatische gebeurtenis meegemaakt die een cesuur vormde in hun werk; ze […]

In 2020 dook op de TEFAF in Maastricht een kunstwerk op van Theo van Doesburg, een van de voormannen van De Stijl. Het zag eruit als een stuk karton, beschilderd met diagonale banen en heldere kleurvlakken. Maar een scherpzinnige medewerker van Het Nieuwe Instituut in Rotterdam herkende in dit kunstwerk de opengevouwen maquette van de […]

Mijn liefde voor Hans Arp is in Straatsburg begonnen. In oktober 2001 was ik voor een korte vakantie in deze prachtige stad waar Franse en Duitse invloeden zo mooi vervlochten zijn. Het was een stralende nazomer en de stad baadde in het warme, verzadigde licht. Natuurlijk bezocht ik ook de musea van de stad; het […]

In de duinen bij Den Helder ligt beeldenpark De Nollen, het levenswerk van kunstenaar Rudi van de Wint (1942-2006). Vanaf 1980 heeft hij dit stuk binnenduin, dat dienst deed als vuilnisbelt, omgevormd tot een landschapspark waarin zijn enorme stalen sculpturen het best tot hun recht moesten komen. Dat omvormen kan je letterlijk nemen; Van de […]

Over de Britse beeldend kunstenaar Antony Gormley heb ik al eerder geschreven. In zijn werk word ik getroffen door het universele fenomeen van hoe het (mijn) menselijk(e) lichaam zich in de ruimte bevindt. In museum Voorlinden is nu van hem de expositie Ground te zien. Of beter: te ervaren. Gormley neemt zijn eigen lichaam als […]

Op zaterdag 9 juli overleed Wim Quist, de architect van museum Beelden aan Zee in Scheveningen. In dit museum met zijn lichte, open ruimtes kom ik heel graag. Zeker als er door de openstaande schuifpuien een zacht zeebriesje door de ruimte waait, voel ik hoe het gebouw me licht en vrij maakt en opent voor […]

Het Mauritshuis heeft (in een flits?) een goede ingeving gehad; er werden zestien fotografen benaderd met de opdracht om van een van de schilderijen uit de collectie een eigen fotografische interpretatie te maken. Het leverde de prachtige expositie FLASH | BACK op, met eigenzinnige én eigentijdse foto’s, geïnspireerd door de zestiende- en zeventiende-eeuwse schilderijen van […]

Drie dagen geleden vierde ik mijn verjaardag. Ik ben een Mei-tweeling. En ik weet niet of het er iets mee heeft te maken, maar ik houd ‘van nature’ erg van voorwerpen met veel kleuren. Liefst in kleine vlakken verdeeld. Zo heb ik een veelkleurig overhemd, een veelkleurig bord en een veelkleurige dekbedovertrek. Onlangs had ik […]

Met de Panamarenkolezing en moederdag nog vers in het geheugen, plaats ik vandaag nog één keer een blog over Panamarenko, en wel over zijn moeder. Deze vrouw, Hortense, heeft een beslissende rol gespeeld in de carrière van haar zoon als kunstenaar. Zestig jaar lang woonde ze met hem samen, waarvan de laatste helft in de […]

Panamarenko hechtte eraan dat zijn ‘tuigen’ er verweerd en gebruikt uitzagen. Soms zette hij een nieuwe uitvinding een week in de regen om het een doorleefd uiterlijk te geven. Het gevolg is dat zijn uitvindingen er altijd uitzien alsof ze veel zijn gebruikt. Ze ogen heel gebruiksvriendelijk. Ze staan als het ware in het schuurtje […]

Vorige week bezocht ik de expositie Calder Now in de Kunsthal in Rotterdam. Ik hou erg van het werk van Alexander Calder, de kunstenaar die leefde van 1898 tot 1976. Zijn mobiles en stabiles zijn verrukkelijke, en in mijn ogen speelse objecten, die getuigen van een kinderlijke blik op de werkelijkheid. Ik verwachtte dan ook […]

In de periode van zijn happenings, eind zestiger jaren, treedt Panamarenko op met een fantastische uitvinding: Magnetische schoenen. Dankzij deze magnetische schoenen kan hij op zijn kop langs een metalen plafond lopen. ‘Ik dacht: dat kan ik dan tenminste toch al. Dat was een begin, al een beetje zoals vliegen.’ Panamarenko maakt de magnetische schoenen […]

Panamarenko studeerde in 1960 af aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. In 1955 was hij als vijftienjarige al toegelaten, met de hakken over de sloot, aan dit instituut waar hij graag wilde studeren. Gaandeweg raakte hij echter teleurgesteld in de Academie. De lessen hadden niets van doen met wat hem echt interesseerde. […]

Op 5 februari 1940 werd de Belgische kunstenaar/uitvinder Panamarenko geboren. Hij heette oorspronkelijk Henri, net als zijn vader: Henri Van Herwegen. Maar toen hij als jonge kunstenaar op een zelfgeknutseld transistortje de naam Ponomorenko hoorde, de naam van een Oost-Europese generaal, wist hij dat dát zijn kunstenaarsnaam moest worden: Panamarenko. Over de jeugdjaren van Panamarenko […]

In de Haagse binnenstad, in een onaanzienlijk straatje, is een winkel die poëzie verkoopt. Het is speelgoedwinkel Mascot, waar al 58 jaar Toon van Montfort achter de toonbank staat. Je stapt hier binnen in een wereld van tijdloos speelgoed: trekpoppetjes, hartverwarmende knuffeldieren of net-echte miniatuurdieren, poppenfornuisjes, ingenieuze bouwpakketten, stelten, vliegers, rammelaars en tuimelaars en ouderwetse […]

Het nieuwe kabinet heeft weer een eigen staatssecretaris van cultuur en media: Gunay Uslu. Eindelijk, na drie kabinetten zonder vergezichten (want ‘Als je visie zoekt moet je naar de oogarts’, aldus de premier), is er weer een bewindspersoon die gaat over de vergezichten die cultuur de maatschappij biedt. Bij de tv-uitzending van de installatie van […]

Het begin van een nieuw jaar; een mooi moment om stil te staan bij de getijden. En wel in het bijzonder bij het prachtige getijdenboek Les Très Riches Heures du duc de Berry uit de vijftiende eeuw. Dit getijdenboek, dat ook wel de ‘koning van de verluchte manuscripten’ wordt genoemd, is beroemd door de adembenemend […]

Van alle tradities die de Kerst aankleven, is in Nederland het ballet De Notenkraker een van de jongste. Vanaf 1996 wordt tijdens de feestdagen dit sprookje van een meisje, Marie, en haar pop/droomprins over ons uitgestrooid. Zelf heb ik nooit een live uitvoering van het ballet van Tsjaikovski bezocht, maar ik koester een (video!-)opname van […]

Het voordeel van het nadeel van het afzeggen van mijn lezing is dat ik nu meer tijd heb voor andere dingen. Een bezoek aan het nieuwe Depot van museum Boijmans Van Beuningen stond bovenaan mijn verlanglijstje, dus stapte ik in de trein om dit sterke staaltje Rotterdamse lef-architectuur te bekijken. Het gebouw is inderdaad verbluffend. […]

Veel liefhebbers van Panamarenko’s werk spreken over de poëzie van zijn kunst. Ook ik voel de poëtische kracht van zijn fantastische lucht-, land- en watertuigen. Volgens Panamarenko moet kunst ook poëzie zijn. ‘En poëzie is: tien seconden aan de macht ontsnappen’, zegt hij in een interview in 2002. Zijn uitvindingen helpen je te ontsnappen aan […]

De uitvindingen van Panamarenko; zijn vliegende, zwevende, varende en hink-stap-springende ‘tuigen’, hebben een hoog stripverhaalgehalte. Ze zien eruit alsof ze zo uit een Kuifje- of Suske-en-Wiske-album komen. Niet zo gek voor een kunstenaar uit een land waar de strip als kunstvorm wordt gezien. Neem het onderzeebootje dat Panamarenko in 1996 maakte, de PAHAMA – Spitsbergen […]

Hoe inspirerend Panamarenko’s werk ook is, het valt me af en toe niet mee om het wetenschappelijke gehalte van zijn uitvindingen te vatten. Ik ben tenslotte geen bèta-, maar een alfaMan van Taal. Maar ik begin steeds beter begrijpen hoe revolutionair Panamarenko’s kunstzinnige benadering van de wetenschap was. Hij stelde kunst en wetenschap niet als […]

Instituut Helikon in Utrecht, waar op 16 december mijn Panamarenkolezing in première gaat, heeft voor het nieuwe seizoen het thema Vleugels krijgen! gekozen. Vanaf december 2021 tot juni 2022 gaat Helikon aandacht besteden aan ‘alles wat te maken heeft met engelen, demonen en ander kunst- en vliegwerk’ schrijft Heleen Rippen, directeur en programmeur van Helikon, […]

In het Kunstmuseum Den Haag kwam ik de Spatiovore tegen, een sculptuur uit 1960 van de Cobra-kunstenaar Constant (1920-2005). Het kunstwerk bestaat uit een plexiglazen oestervormige kom, die een maquette van een (gedroomde) architectonische ruimte omhult. Het geheel lijkt te zweven boven een woest en ledig landschap van zwarte, golvende heuvels. Ik zag er een […]

In sommige teksten wordt Panamarenko wel de ‘Da Vinci van Antwerpen’ genoemd. Of nog specifieker de ‘Da Vinci van de Seefhoek’, naar de volkswijk waar Panamarenko jaren heeft gewoond en gewerkt. Er zijn ook opvallend veel paralellen tussen de Belgische kunstenaar/uitvinder (1940-2017) en het Renaissance-genie Leonardo da Vinci (1452-1519). Beiden maakten uitgebreid notities van hun […]

De kunstenaar Panamarenko (‘Pana’ voor intimi) was dol op vogels. Als jongetje had hij een tamme kauw, die hij Jantje Kokoke noemde. Het beestje kon, volgens de kunstenaar, zijn eigen naam roepen en kon ook imiteren hoe zijn moeder haar man Henri riep: ‘Aaaaaaanrie!’ De vogel en de jongen waren onafscheidelijk, maar op een kwade […]

Vorige week was ik in Antwerpen om onderzoek te doen naar de kunstenaar Panamarenko (1940-2019). Hij woonde het grootste deel van zijn leven samen met zijn moeder en elf papegaaien in zijn ouderlijk huis in de Antwerpse volkswijk Seefhoek. Op de begane grond had zijn moeder een schoenwinkeltje, Goliatje geheten, dat hij ombouwde tot werkplaats. […]

Of de Belgen meer gevoel voor humor hebben dan ‘den Ollanders’ weet ik niet, maar de humor van onze zuiderburen is wel een stuk absurdistischer dan de onze. De Belgische humor stopt niet bij het nog-net-voorstelbare, maar gaat veel verder door in de domeinen van het ongerijmde. Een mooi voorbeeld van die grenzeloos absurdistische humor […]

Vandaag geef ik mijn lezing Het gevoel van hardsteen in Zwolle. Zwolle heeft namelijk op het Broerenkerkplein een heel mooi beeld van Eugène Dodeigne staan; Figure uit 1964. Een staande menselijke vorm, die ruw is uitgehakt uit Belgische hardsteen. Er zit iets kwetsbaars in deze figuur, die een been voor het andere lijkt te hebben […]

Het plantsoen op de kruising Apollolaan/Minervalaan in Amsterdam Oud-Zuid vormt het hart van ArtZuid, de Amsterdam Sculpture Biennale. Het thema van deze openlucht beeldenroute is dit jaar ‘engagement’. En in dit plantsoen, waar de twee assen van de kunstroute samenkomen, lijkt het accent te liggen op de Black Lives Matter-beweging en migratievraagstukken. Er staat een […]

Het Rijksmuseum is bezig met een groot onderzoek van Rembrandts Nachtwacht. Het museum wil het publiek inzicht geven in deze Operatie Nachtwacht en heeft in de nachtwachtzaal een glazen serre om het schilderij heen gebouwd. Daar binnen hangt de Nachtwacht tegen een zwarte achtergrond. Het schilderij is als het ware ontkoppeld van Cuypers’ nadrukkelijke architectuur […]

Een tijd geleden discussieerde ik met een groep mensen over het thema ‘loslaten’. De teneur van het gesprek was dat onaangename ervaringen of gevoelens kunnen worden los gelaten d.w.z. met een wilsbeslissing kun je je distantiëren van dat wat je pijn doet. Op mij kwam dat over als een overschatting van de eigen wil; je […]

Na de lockdown heeft museum Beelden aan Zee zijn deuren weer geopend voor een Estate Italiano, een Italiaanse zomer. De hoofdmoot van deze Italiaanse zomer is de expositie Façade met beelden van de Pools/Italiaanse beeldhouwer Igor Mitoraj (1944-2014). De marmeren beelden en levensgrote bronzen hoofden – waarvan de bekendste het masker Light of the Moon […]

In de schilderijen van Roger Raveel komt heel vaak een man met een pet voor, die rustig in de abstracte wereld van Raveel rondscharrelt. We zien de man meestal van opzij of op de rug. Hij is in de weer met een emmer of in de tuin, of hij kijkt naar een door Raveel geschilderd […]

De zomer is aangebroken. We kunnen weer flaneren door de stad, op een terrasje zitten, én… we kunnen weer naar het museum, onze geest laven aan kunst. Als u flaneren en de lafenis van kunst wilt combineren, kunt u nu terecht op het Lange Voorhout in Den Haag. Daar is voor het eerst sinds vijf […]