Blauw en goud

Na het lapis-lazuliblauw uit mijn vorige blog heeft het lot bepaald dat ik weer een blog over blauw schrijf: het International Klein Blue (IKB), de betoverende blauwe kleur die ontwikkeld werd door Yves Klein (1928-1962). Hij wist het pigment zo te combineren met bindmiddel dat de intense werking van de kleur bleef behouden. Met dit blauw maakte Klein monochrome schilderijen, beschilderde hij objecten, lichamen, sponzen en wandpanelen en werd hij wereldberoemd.

In het Stedelijk Museum Schiedam is nog tot eind oktober het IKB te ervaren op de expositie Yves Klein en zijn kunstenaarsfamilie: Frits, Marie en Rotraut. Op deze prachtig opgezette expositie wordt het werk van Yves ingebed in de context van zijn ouders Frits en Marie en zijn vrouw Rotraut, die allen kunstschilders waren met een fascinatie voor de kosmos. Ook Yves ziet kleur als kosmische energie en blauw als venster naar het oneindige.

De verweving van Yves’ werk met dat van zijn ouders en zijn vrouw wordt mooi zichtbaar in de eerste zaal van de expositie. Hier hangen – op een donkerblauwe wand – vier typerende werken van alle vier de kunstenaars naast elkaar. Geheel links een van de zogenaamde Antropometrieën van Yves, gemaakt met ‘levende penselen’, namelijk vrouwelijke modellen die hun naakte, met blauwe verf ingesmeerde lichamen op het papier drukten. Dan een aandoenlijk schilderij van vader Frits uit 1929, waarin we baby Yves zien die de borst krijgt van zijn moeder. Vervolgens een schilderij van moeder Marie uit 1970, met haar kenmerkende abstracte ‘lichamen’. En geheel rechts Trou noir, een fascinerend schilderij van echtgenote Rotraut dat enigszins aan de zonsverduistering doet denken.

Vervolgens leidt de expositie je langs schilderijen van de drie naasten van Yves uit verschillende periodes. Het aangrijpende is dat Yves onverwacht op 34-jarige leeftijd overleed en zijn ouders en vrouw hem alle drie overleefden. Vooral bij Marie Raymond kan je de diepe impact voelen die de dood van haar zoon op haar werk heeft gehad.

Aangekomen op de eerste verdieping van het museum valt de bezoeker in een blauw gat. Hier ligt op de vloer het verbluffende werk Pure Blue Pigment, een bijna kamerbreed vlak van oogverblindend IKB. De kleur is hier ontdaan van elke vorm of lijn, het is puur de kleur blauw die een intense ervaring oplevert. Boven de vloer hangt Blue Rain, twaalf dunne verticale donkerblauwe staven die op de blauwe ondergrond ‘neerdalen’.

De vrijheid die dit kunstwerk oproept, de bevrijding van vorm, lijn of voorstelling is immens en ontroerend. Hier voel je het oneindige en immateriële dat volgens Yves Klein in het blauw zit. Het werk is uit 1957, het jaar waarin de ruimte werd verkend met spoetniks. Er staat een mooi citaat van Yves op de wand, waarin hij zijn liefde voor het oneindige uitdrukt: ‘De moderne mens zal niet met raketten of spoetniks de ruimte veroveren. … Door de ruimte te doordingen van menselijke gevoeligheid, zal de vurig gewenste verovering van deze ruimte worden bereikt.’

Nog vol van dit oneindige blauw bereikt de bezoeker de zolderverdieping van het museum. Daar staat, in een verduisterde ruimte onder de hanenbalken, het stralend gouden paneel Résonance uit 1960. Met een ongekende warmte wordt het licht weerkaatst door het bladgoud op dit met ondiepe ‘kraters’ bezaaide oppervlak. Het gouden licht omhult je en geeft innerlijke warmte. Opnieuw voel je de bijna transcendente kracht van het werk van Yves Klein.

De prachtig opgebouwde expositie, gemaakt door Tijs Visser, directeur van het 0-INSTITUUT, is nog tot en met 25 oktober te ervaren in het Stedelijk Museum Schiedam.